Balona üflediğimiz hava taneciklerden oluşur ve bir hacmi vardır. Daha çok hava üflemek daha çok hacim oluşması demektir. Hacim arttıkça balona sığamayan hava balonun şişmesini sağlar.

Gaz tanecikleri sıvı ve gazlara göre çok hareketlidir. Bu da balonun şişmesini kolaylaştırır.

Diğer bir durum ise balonun esnek olmasıdır. Bu esnek yapı sayesinde hacim arttıkça balon genişlemek zorunda kalır. Mutfak tüpü gibi esnek olmayan cisimlerde şişme gerçekleşmez.

6. sınıf solunum - boşaltım testi

1 file(s) 0.00 KB

Download

1.A – 2.C – 3.B – 4.D – 5.D – 6.C – 7.B – 8.A – 9.B – 10.A – 11.D – 12.A – 13.B – 14.D – 15.C – 16.D – 17.C – 18.A – 19.D – 20.C

Dolaşım sistemi 6

1 file(s) 0.00 KB

Download

Cevap anahtarı: 1D, 2A, 3C, 4B, 5C, 6D, 7A, 8B, 9A, 10C, 11D, 12C, 13D, 14D, 15A, 16A, 17B, 18A, 19A, 20B, 21C, 22B, 23A, 24B, 25C

Besinlerden enerji elde edilmesine SOLUNUM denir.

Solunum oksijen yardımıyla gerçekleşir.

Oksijenin vücuda alınmasından, karbondioksitin dışarı verilmesinden sorumlu sistem SOLUNUM SİSTEMİ dir.

Sırasıyla Solunum Sistemi Organları

Burun– Yutak – Gırtlak – Soluk borusu – Akciğerler

BURUN: İçindeki kıllar tozları tutar. Mukus havayı nemlendirir. Kılcal damarlar havayı ısıtır.

YUTAK: Yemek ve soluk borusunun birleştiği yerdir.

GIRTLAK: Havayı soluk borusuna taşır. Ses telleri bulunur.

SOLUK BORUSU: Kıkırdak halkalardan oluşur.

BRONŞLAR: Soluk borusu 2 kola ayrılır. Bu kollara bronş denir

BRONŞÇUK: Bronşlar akciğer içlerinde giderek incelir.

ALVEOL: Hava ve kanın buluştuğu hava keseleridir. Oksijen ve karbondioksit değişimi burada gerçekleşir.

DİYAFRAM KASI:
Kasılıp gevşeyerek akciğeri hareket ettirir. Bu da nefes alıp vermeyi sağlar. Diyafram kasılırsa nefes alırız, Diyafram gevşerse nefes veririz.

Dünya’nın gölgesinin Ay üzerine gelmesine Ay Tutulması, Ay’ın gölgesinin Dünya’nın üzerine gelmesine Güneş Tutulması denir.

Kolay hatırlamak için;
Kimi göremezsek tutulma o ismi alır.
Güneş’i göremezsek → Güneş Tutulması
Ay’ı göremezsek → Ay Tutulması

Güneş Tutulması
Güne, Dünya ve Ay bazen aynı düzlem üzerinde doğrusal olarak dizilir. Yani 3 gök cismi düz bir çizgi üzerine denk gelir.
Bu durumda eğer arada olan Ay ise Ay’ın gölgesi Dünya üzerine düşer.
Dünya’nın gölgede kalan kısımlarından bakıldığında Güneş’in tamamı veya bir kısmı Ay tarafından kapanır.

Güneş Tutulmasının Özellikleri

• Ay’ın gölgesi Dünya üzerine düşer.
• Birkaç dakika sürer.
• Dünya’nın tamamında gözlenmez. Bunun nedeni Ay’ın gölge konisinin Dünya’dan küçük olmasıdır.
• Yeni ay evresinde gerçekleşir.
• Dünya’dan gündüz gözlemlenir.
• Dünya, Güneş ve Ay aynı doğrultuda olması gerekir. Ama her aynı doğrultuya gelme olayında tutulma gerçekleşmez.
• Ay, Dünya ve Güneş arasına girer.
• Çıplak gözle izlemek gözler için tehlikelidir.
• Yılda 2 – 5 kez gerçekleşebilir.

Ay Tutulması
Dünya’nın gölgesi Ay üzerine düştüğünde Ay Güneş’ten ışık alamaz ve Dünya’dan bakıldığında görünmez

Ay Tutulmasının Özellikleri

• Dünya’nın gölgesi Ay üzerine düşer.
• Birkaç saat sürer
• Dünya’da gece yaşanan bölgelerde gözlemlenir.
• Dolunay evresinde gerçekleşir.
• Dünya, Güneş ve Ay aynı doğrultuda olması gerekir. Ama her aynı doğrultuya gelme olayında tutulma gerçekleşmez.
• Dünya, Ay ve Güneş arasına girer.
• Çıplak gözle bakılabilir.
• Yılda 2 – 3 kez gerçekleşir.

Hücrelerimizin yaşamak için ihtiyaç duyduğu maddeler kan yoluyla taşınır. Bu maddeler hücrede kullanılır ve bazı maddeler atık olarak birikir. Biriken maddelerin hücreden atılması gerekir. Bu işlemi boşaltım sistemi yapar.

Yukarıdaki çizimde kılcal damardan gelen besinler hücreye geçiyor ve hücrede oluşan atıklar toplardamara gönderiliyor. Toplardamardaki atıklar çeşitli yöntemlerle vücut dışına atılırlar.

Hücrede atık maddelerin oluşmasını bir odunun yanmasına benzetebiliriz. Odunlar enerji vererek yanarlar ve geriye kül bırakırlar. Hücredeki olaylar da buna benzemektedir. Besinler çeşitli görevlerde kullanılır ve geriye atık maddeleri kalır.

Boşaltım Sisteminin Görevleri

• Kandaki madde dengesini sağlar. (böbreklerde)
• Besinlerin posa olmuş atıklarını dışarı atar.
• Vücuttaki tuz ve su seviyesini düzenler.
• Terleme yoluyla vücut ısısını ayarlamaya yardım eder.
• Kanın asit baz dengesini sağlamak

Bazı atıklar solunumla, bazıları terlemeyle, bazıları dışkılamayla, bazıları ise idrarla dışarı atılırlar.

Boşaltım Sistemi Organları
1- Böbrekler
Hücrelerde oluşan artık maddeler kana geçerler. Kirlenmiş olan bu kan eğer temizlenmezse zamanla gerçek görevini yapamaz hale gelir. Canlılığın devam etmesi için kandaki artık maddelerin temizlenmesi gerekmektedir. Böbreklerin görevi kirlenmiş olan kanı süzerek temizlemektir. Süzülme işleminden sonra oluşan atıklar çeşitli işlemlerden sonra idrar olarak dışarı atılır.

Yukarıdaki resimde böbreğin yapısı gösterilmektedir.
Böbrekler iki tanedir, bel omurlarının iki yanında bulunur. Şekil olarak fasulyeye benzeyen böbrekler yaklaşık 10cm uzunluğundadır.
Böbrek Atardamarı: Böbreğe kirli kanı getirir. ( Oksijeni ve  artık maddesi fazla olan kanı taşır. )
Böbrek Toplardamarı: Süzülen kanı vücuda dağıtır. ( Karbondioksiti fazla, artık maddesi az olan kanı taşır)
Nefron: Kanı süzmekle görevli olan böbrek bölümüdür. Her böbrekte yaklaşık 1 milyon tanedir.
Böbrekte kanın süzülmesi şu aşamalardan geçerek gerçekleşir:

• Kan böbrek atardamarı yardımıyla böbreğe ulaşır ve süzme birimi olan nefronlarda süzülür.
• Yararlı maddeler emilerek tekrar kana verilir.
• Süzülerek temizlenen kan böbrek toplardamarıyla böbreklerden çıkar.
• Süzülme sonrasında kalan su, üre ve tuz idrar denilen sıvıyı oluşturur.
• Oluşan idrar üreterle(idrar borusu) idrar kesesine taşınır.
• İdrar üretradan dışarı atılır.

2 – Deri

Derinin boşaltımdaki görevi terlemeyi sağlamaktır. Terin içinde su, tuz ve bazı atık maddeler bulunur. İnsan vücudunda yüz, ayak ve ellerde yoğunluklu olmak üzere 2 – 5 milyon arası ter bezi bulunur.

Hastalandığımızda veya hareket edip vücudumuz ısındığında çabucak terleriz. Bunun nedeni terin buharlaşırken vücudun soğumasını sağlamaktır.

3 – Akciğerler
Akciğerler biri sağda diğer solda olmak üzere iki tanedir ve göğüs kafesi içinde bulunurlar.
Akciğerlerin boşaltım sistemindeki görevi kanda bulunan karbondioksit ve suyu solunumla dışarı vermektir.

? Nefesimizde su buharı bulunduğunu kanıtlamak için şunu deneyebiliriz: Pencerenin camına oldukça yakından nefesimizi üflersek camda bir buğulanma oluşur. Bu buğu hepimizin bildiği su buharıdır.

4 – Karaciğer
Vücudun sağ tarafında, diyafram kasının altında bulunan karaciğerin ağırlığı yaklaşık 2Kg’dır.  Koyu kırmızı renkte olduğu için bu ismi almıştır. Karaciğerin boşaltım sistemindeki görevi  proteinlerin sindirimi sonrasında oluşan Amonyak gibi zehirli maddeleri Üreye çevirerek vücudun zarar görmesini engellemektir.

5- Kalın Bağırsak
Kalın bağırsak sindirim sonrası kalıntıların dışkı şeklinde atılmasını sağlar. Dışkının içeriği besin atıkları, su ve safra sıvısıdır.

Boşaltım Maddeleri Nelerdir?

• Suyun fazlası, tuz, üre, ürik asit,karbondioksit, safra, besin posaları, keratin, bazı hormonlar, ter başlıca atık maddelerdir.

Boşaltım Sistemi Hastalıkları

• Böbrek yetmezliği, böbrek iltihabı, böbrek taşı, albümin hastalığı, sistit gibi hastalıklardır. Ayrıntı >>

Boşaltım Sisteminin Sağlığı