Öncelikle bitkiler de canlı olduğu için bir hayat döngüsü vardır. Örneğin domatesin hayat döngüsüne bakalım:

Genç bitki yeterli olgunluğa ulaşır ve yetişkin olur. Bitkiler çiçek açmaya başladıklarında yetişkin hale gelirler.

Çiçek açtığında erkek organın başçık kısmındaki polenler dişi organdaki dişicik tepesine taşınır. Bu olaya tozlaşma denir. Tozlaşma sonrasında dişi ve erkek üreme hücreleri birleşir (döllenme).

Dişi organdaki yumurta döllendikten sonra meyve oluşmaya başlar. Meyve olgunlaştıkça içinde tohumlar olgunlaşır. Meyvenin görevi tohumu korumaktır.

Olgunlaşan tohumlar meyveleri yiyen kuş, sincap gibi hayvanlar ve rüzgarın etkisiyle başka alanlara taşınır ve toprağa düştüğünde çimlenerek yeni bitkiyi oluşturur.

Tohumların taşınmasıyla ilgili ayrıntılı bilgi için TIKLAYIN >>

Çimlenme

Tohumlar çimlenmeden önce uyku halindedir. Uygun ortam şartları oluştuğunda tohum filizlenmeye başlar. Buna çimlenme denir.
Çimlenme için gerekli olan maddeler;

• Sıcaklık
• Su (nem)
• Oksijen

Bu şartlar sağlanmazsa çimlenme olmaz.

Büyüme

Bitkilerin büyümesi için hayvanlarda olduğu gibi bazı maddelere ihtiyacı vardır.

Bitkilerin büyümesi için gerekli olan maddeler;

• Su ve mineral
• Işık (güneş veya yapay ışık)
• Karbondioksit
• Uygun Sıcaklık

Bitkiler fotosentez yaparlar. Köklerinden su ve mineral, yapraklarından da karbondioksit alırlar. Fotosentez için ışık da gereklidir.
Bitkiler belirli sıcaklıklara arasında daha iyi gelişirler. Bazı bitkiler  sıcağı, bazıları soğuğu sever. Genel olarak bitkiler 10 – 40 ºC sıcaklıklar arasında yaşar. Çok sıcak veya çok soğuk ortamlar bitki gelişimini olumsuz etkiler.

Yaşam Ortamı

Hayvanların yaşadığı ortamın gelişimlerine etkisi büyüktür. kutuplarda, çöllerde ve ormanlık alanlarda yaşayan canlıların farklı gelişim özellikleri vardır.

Kutuplarda yaşayan canlılar genellikle ısı kaybını önlemek amacıyla derilerinin altında kalın bir yağ tabakası taşırlar. Yine üşümemeleri için kulak ve kuyruk gibi organları küçüktür.
Çölde yaşayan canlıların sıcaktan korunmak ve su kaybını azaltmak için çeşitli özellikleri vardır. Develerde bulunan hörgüç su ihtiyacını karşılar. Çöl tilkilerinin kulak ve kuyruklarının büyük olması vücutlarının serinlemesini sağlar.

Kutup tilkisinde kulaklar küçük, çöl tilkisinde ise büyüktür.

Beslenme
Büyüme ve gelişmeye etki eden faktörlerden en önemlisi beslenmedir. Gelişim çağında yeterince beslenemeyen hayvanların vücudu tam olarak gelişemez. Kasları güçsüz kalır ve vahşi doğa hayatında rekabet şansı azalır.

Hayvanlar besin bulabilmek için çeşitli yöntemlere başvururlar. Bazı canlılar sadece bitkilerle (otçul), bazıları diğer hayvanlarla (etçil) beslenir. Yaşadıkları ortamda besin bulamayan hayvanlar başka alanlara göç edebilir.

Kalıtım (Doğuştan gelen özellikler)
Kalıtım canlıların anne ve babadan aldıkları  özelliklerdir. Bu özelliklerin sağlam olması hayvanların gelişmesine olumlu etki yapar. Kalıtsal olarak sorunlu doğan hayvanlarda bazı hastalıklar ortaya çıkar.

Hormonlar
Hayvanların yaşamsal faaliyetlerini düzenleyen maddelerden biri de hormonlardır. Hormon, kan yoluyla taşınan, vücutta özel görevi olan sıvılardır. Büyüme döneminde hormonlarda yaşanan aksaklıklar canlı gelişimini olumsuz etkiler.

İç Gelişme ve Dış Gelişme

Yavrularını yumurtayla dünyaya getiren canlılarda görülen gelişmeye dış gelişme denir. Yavru anne vücudunda değil de dış ortamda gelişir. Kuşlar, sürüngenlerin çoğu, böceklerde görülür.
İç gelişme ise gebelik dönemi geçiren canlılardaki yavru gelişimidir.

İç gelişme gösteren canlılar yavrularını doğurarak dünyaya getirir. Dış gelişme gerçekleştirenler ise yumurtayla üreyen canlılardır.

Başkalaşım

Bazı canlılar gelişim dönemlerinde başkalaşım denilen bir aşama geçirirler. Başkalaşım geçiren canlıların yavru halleri farklı yetişkin halleri farklıdır.
Örneğin kurbağaların yavruları larva şeklinde ve suda nefes alırken  yetişkin hale geçtiklerinde akciğer solunumu yaparlar ve kuyrukları kaybolur.
Başkalaşım geçiren canlılar

• Kurbağa
• Kelebek
• Hamam böceği
• Uğur böceği
• Çekirge
• Sinek
• Arı

Kurbağalarda ve böceklerin çoğunda başkalaşım görülür.

Kelebekteki başkalaşım. Kelebek yavru halde tırtıl şeklindeyken yetişkinlik döneminde kanatlı bir canlıya dönüşüyor.
Başkalaşım için ayrıntılı bilgi için TIKLAYIN >>

Yavru Bakımı 

Canlılar dünyaya getirdikleri yavrularını bazen bakarlar bazen de yavru tek başına hayatta kalabilecek durumdadır.
Genellikle eğer yavru doğduğunda kendine bakacak durumda değilse annesi tarafından bakılır.
Yavru bakımı görülen hayvanlar: İnsan, koyun, at, kuşların tamamı, yarasa, balina, yunus, fok, tavuk, aslan (memelilerin tamamı)
Yavru bakımı olmayan hayvanlar: Böceklerin çoğunluğu, kaplumbağa, kurbağa, balıklar, yılan, kertenkele vb.

Bazı Canlılarda Büyüme ve Gelişme

Balıklarda Büyüme ve Gelişme
Balıklar su ortamında yaşayan omurgalı hayvanlardır. Dış döllenme gerçekleştirirler. Çok sayıda yumurta bırakırlar ve bunlardan az bir kısmı hayatta kalabilir. Tatlı ve tuzlu sularda, sıcak ve soğuk sularda yaşayan balık türleri vardır. Solungaç solunumu yaparlar. Balıklar yavrularını bakmazlar.

Kurbağalarda Büyüme ve Gelişme
Kurbağalar yumurtayla çoğalırlar. Dış döllenme gerçekleştirirler. Çok sayıda yumurta bırakırlar ve bunlardan az bir kısmı hayatta kalabilir. Kurbağa yumurtalarında kabuk bulunmaz. Bunun yerine yumurtaların dışı ince bir zarla kaplıdır.

Küçük su birikintilerinde ve sulak alanlarda yaşarlar. Başkalaşım geçirirler.

Kurbağalarda yavru ve yetişkin yapılar birbirinden farklıdır.

Sürüngenlerde Büyüme ve Gelişme
Timsah, yılan, kaplumbağa, kertenkele gibi canlılardır. Vücutları pullarla kaplıdır. Sürüngenler yumurtayla ürer ve iç döllenme gerçekleştirirler. Yumurtayla üredikleri için dış gelişme geçirirler. Sürüngenlerde yavru bakımı yoktur.

Kuşlarda Büyüme ve Gelişme
Penguen, tavuk, ördek, deve kuşu, kartal, serçe, leylek gibi canlılar kuşlara örnek olarak verilebilir. Kuşların vücudu tüylerle kaplıdır. Uçamayan türleri de vardır. İç döllenme ve dış gelişim görülür. Kuşlarda yavru bakımı vardır.
Kuşlar yumurtayla ürerler. Yumurtadan çıkma süresine kuluçka dönemi denir.

Memelilerde  Büyüme ve Gelişme
Yavrularını sütle besleyen canlılara memeli canlı denir. İnsan, maymun, geyik, sığır, yarasa, balina, fare, tavşan, yunus, fil gibi canlılar örnek olarak verilebilir.
Memelilerde iç döllenme ve iç gelişme vardır. Gagalı memeliler yavrularını yumurtayla dünyaya getirir. Yavrularını bakarlar.

Memeliler yavrularını doğduktan sonra bir süre sütle beslerler. Yavrularda sindirim organları tam geliştikten sonra diğer gıdalarla beslenmeye başlarlar.

Veteriner Hekimlik: Hayvanların sağlığı, hastalık tedavi ve üreme kontrolü gibi konularla ilgilenen meslek dalıdır.

Zoojoji: Hayvanları inceleyen bilim dalıdır.

Zoolog: Zooloji bilimiyle uğraşan bilim insanıdır.

Üreme Nedir?
Canlıların kendilerine benzer yavrular dünyaya getirmesine üreme denir.

Hayat Döngüsü Nedir?
Tüm canlıların bir yaşam döngüsü vardır. Canlıların doğması, büyüyüp gelişmesi, üremesi ve ardından ölmesine hayat döngüsü denir.

Hayat döngüsü isminden de anlaşılabileceği gibi sürekli tekrar eden olaylardan oluşur. Hayat döngüsü ayrıntılı bilgi >>>

Eşeyli ve Eşeysiz Üreme

Eşeyli Üreme
Üremek için dişi ve erkek cinsiyetlerin gerekli olduğu üreme çeşididir.
Eşeyli üreyen canlılara örnek olarak çevremizde gördüğümüz canlıların çoğunu sayabiliriz.

• Memeli canlılar ( Yavrusunu sütle besleyen insan, koyun, maymun, geyik, aslan, kedi, yarasa vb.)
• Sürüngenler ( Yılan, timsah, kertenkele vb. )
• Kuşlar ( Serçe, kartal, atmaca vb.)
• Kurbağalar
• Balıklar vb.

Eşeysli üremede dişi ve erkek üreme hücreleri birleşerek yeni canlıyı oluştururlar. Oluşan yavrular anne babaya benzerler ama onların özelliklerinin bir karışımı olduğu için kendine has yeni özellikler de barındırırlar.

Eşeysiz Üreme
Üremek için dişi ve erkeğe gerek yoktur. Canlı kendi kendine üreyebilir.
Eşeysiz üreyen canlılar basit yapılı yani gelişmemiştir. Daha çok tek hücreli canlılar ve bazı solucan türleri eşeysiz ürer.
Farklı eşeysiz üreme türleri vardır.

Bölünerek üreme:

Hücre ikiye bölünür ve iki yeni canlı oluşur. Amip, bakteri, paramesyum ve öglena canlılarında görülür.

Tomurcuklanma:

Ana canlıdan ayrılan çıkıntı büyüyerek yeni canlıyı oluşturur. Omurgasız bir canlı olan hidra, deniz anası ve sünger ve bira mayasında görülür.

Rejenerasyon (yenilenerek ) Üreme:

Canlıdan kopan parçanın gelişerek yeni canlıyı oluşturmasıdır. Deniz yıldızı, planarya ve toprak solucanında görülür.
Eşeysiz üreme hakkında ayrıntılı bilgi için TIKLAYIN >>

Canlılarda Döllenme Şekilleri

    1. İç Döllenme
Döllenme eşeyli üreyen canlılarda üreme hücrelerinin birleşmesidir. üreme hücreleri dişi vücudunda birleşiyorsa buna iç döllenme denir. Dişi ve erkek cinsel birleşme denilen olayla bir araya gelir ve erkekte bulunan üreme hücreleri (sperm) dişinin vücuduna bırakılır. Burada dişi üreme hücreleriyle(yumurta) birleşerek döllenme sağlanır. Döllenmiş yumurtaya zigot denir.

İnsanlar, kuşlar, sürüngenler, memeliler ve suda yaşayan balina, yunus gibi memeliler iç döllenmeyle ürerler

    2. Dış Döllenme
Erkek ve dişi üreme hücrelerinin vücudun dışında su ortamında buluşmasıdır. Suda yaşayan canlıların bir kısmında ve kurbağalarda görülür.

Dış döllenmede erkek ve dişi balıklar bir araya gelir ama cinsel birleşme olmaz. Dişi balık suya yumurtasını bırakır. Erkek balık da üreme hücresi olan spermi yumurtaların üzerine bırakır. Bu sayede üreme hücreleri dişi vücudunun dışında birleşir.
Dış döllenmede balıklar yumurtalarını suyun durgun olduğu yerlere bırakırlar.

Bazı Canlılarda Üreme Özellikleri

Balıklar
Balıklarda dış döllenme görülür. Dişi ve erkek balık üreme hücrelerini suyun durgun bölgelerine bırakırlar ve döllenme suda gerçekleşir.
Dış döllenme yapan canlılar bir seferde binlerce döllenmiş yumurta bırakırlar. Bunun nedenin su ortamında yavruların çoğunun henüz doğmadan ölmesidir. Su ortamı güvenli olmadığı için dışarıdan gelen tehlikelere açıktır. Su akıntıları, denizdeki diğer canlılar, su sıcaklığındaki ani değişmeler yumurtaların ölmesine neden olabilir.

Kurbağalar
Kurbağalar hayatlarını sulak alanlarda geçirirler. Bu nedenle üreme faaliyetleri de su ortamında gerçekleşir. Kurbağalar, balıklar gibi dış döllenme gerçekleştirirler. Dış döllenme nedeniyle kurbağalar çok sayıda yumurta bırakırlar.

Sürüngenler
Yılan, kaplumbağa, kertenkele, timsah gibi canlılardır. Yumurtayla ürerler. Karada yaşayan canlılar iç döllenme gerçekleştirir. Sürüngenlerin bazıları yumurtalarını korurken kaplumbağa gibi sürüngenler yumurtalarını kumun altına gömdükten sonra yavrular kendi kendine doğarlar.

Kuşlar
Vücudu tüylerle kaplı uçabilen veya uçamayan yumurtayla çoğalan canlılardır. Kartal, tavuk, deve kuşu, penguen, serçe, martı vb. örnek olarak verilebilir. Kuşlar yumurtalarını korurlar. İç döllenme gerçekleştirirler. Yavruların yumurtadan çıkıncaya kadar geçen süreye kuluçka dönemi denir.

Memeliler
Yavrularını sütle besleyen canlılardır. İnsan, koyun, yarasa, yunus, balina, aslan, fare vb. memeli canlılara örnektir. Memeliler az sayıda yavru dünyaya getirirler. Memeli hayvanlarda üreme iç döllenmeyle gerçekleşir. Döllenen yumurta anne rahminde gelişimini sürdürür.

Üreme şekline Göre Canlılar
Yumurtayla Üreyen Canlılar: Tavuk, kartal, devekuşu, timsah, kurbağa, sinek, hamsi, alabalık vb. canlılardır.
Doğurarak Üreyen Canlılar: Yarasa, balina, yunus, fare, köpek, inek, koyun gibi canlılardır.

Yavru Bakımına Göre Canlılar
Yavrusunu Bakan Canlılar: İnek, maymun, köpek, aslan, koyun, kedi, serçe vb.
Yavru Bakımı Olmayan Canlılar: Alabalık, kurbağa, sinek, kelebek vb.