Michael Faraday 1831’de bobin telleri içerisinden geçirilen mıknatısın bir elektrik akımı oluşturduğunu keşfetti. Bu keşif geliştirilerek günümüzün jeneratörlerini oluşturdu. Elektrik santrallerin neredeyse tamamı Faraday’ın buluşu sayesinde çalışmaktadır.

Jeneratör: Elektrik enerjisi üretebilen araçların genel ismidir. Dinamo da denir.

Bisiklet dinamoları bir jeneratördür. Tekerlek döndüğünde dinamonun ucu lastiğe sürtünür ve hareket enerjisi dinamonun elektrik üretmesini sağlar.

Hidroelektrik santrallerde (barajlarda) suyun hareket enerjisi elektrik enerjisine dönüştürülür.
Barajda biriken su serbest bırakıldığında hızla aşağı akar ve bir pervaneyi (türbin) çevirir. Dönme hareketi jeneratöre iletilir ve elektrik üretilmiş olur.

Rüzgar türbinleri rüzgarın hareket enerjisini elektriğe dönüştürür. Rüzgar türbinin kanatlarını çevirir. Ortaya çıkan hareket enerjisi türbinin içindeki jeneratörü çalıştırır.

Termik santrallerde yakıt olarak kömür, odun veya doğalgaz kullanılır. Bu santrallerde türbinleri döndüren basınçlı buhardır. Buharın hareket enerjisi elektrik enerjisine dönüşür.

Elektrik enerjisinin hareket enerjisine dönüştüğü araçlar

• Vantilatör
• Çamaşır makinesi
• Uzaktan kumandalı araba
• Araba sileceği
• Matkap
• Mikser
• Elektrikli dikiş makinesi
• Elektrik süpürgesi

Yukarıdaki araçların hepsinde birer elektrik motoru bulunur. Elektrik motoru elektrik enerjisini hareket enerjisine çeviren ana makinedir.

Elektrik motoru nasıl çalışır?

Bir elektrik motorunda sabit bir mıknatıs ve elektromıknatıs bulunur. Elektromıknatısın kutuplarıyla sabit mıknatısın kutuplarının sürekli birbirini itmesi sonucu elektrik motoru dönme hareketi yapar. Akımın artması veya mıknatısın gücünün artması elektrik motorunun daha hızlı dönmesini sağlar.

Elektrik enerjisinden ısı enerjisine dönüşüm sağlayan aletler:

• Ütü
• Elektrik sobası
• Saç kurutma makinesi
• Su ısıtıcısı
• Tost makinesi
• Saç düzleştiricisi vb.

Üzerinden akım geçen tel ısınır. Yukarıda sayılan elektrikli aletlerin hepsi bu özellik kullanılarak çalışmaktadır.

Direnci fazla olan kablolar elektrik akımı geçince ısınırken direnci az olan fiş gibi bölümlerde önemli bir ısınma olmaz.

Üzerinden akım geçen telin ısındığını gözlemlemek için aşağıdaki deney yapılabilir.

Üzerinden akım geçen tel ısınır ve suyu da ısıtır. Bu ısınma termometrede sıcaklık artışına neden olur.

Elektrik enerjisinin ışık enerjisine dönüşümünü sağlayan aletler.

• Ampuller (floresan, led ve akkor lambalar)
• Televizyon, tablet veya telefon ekranları
• Elektrikli sobalar
• Televizyon kumandası (kızıl ötesi ışık)
• Röntgen ve tomografi cihazları ( göremediğimiz ışık türü)

Elektrikten ışık nasıl elde edilir?
Ampul elektrik akımını ışığa dönüştüren alettir.

Akkor filamanlı ampullerde elektrik akımı ampulden geçerken filamanın ısınarak akkor hale gelmesi sonucu çevreye ışık yayar. Bu ampullerde elektrik enerjisinin % 95’i ısı enerjisine dönüşürken ancak %5’i ışığa dönüşür. Bu yüzden akkor filamanlı(sarı ışık yayan) ampuller çok elektrik tüketir.

Tasarruflu ampül olarak da bilinen kompakt floresan lambalar bildiğimiz floresan lambaların küçültülmüş halidir. “Kompakt” kelimesi küçük bir alana sığdırılmış anlamında kullanılmaktadır.
Floresan lambaların içinde az miktarda cıva elementi ve bazı soygazlar bulunur. Ayrıca camın iç yüzeyi fosfor tabakasıyla kaplanmıştır.
Flüoresanın içindeki + ve – yüklü iletkenlerden(elektrot) geçen akım cıva atomuyla etkileşerek morötesi bir ışın yayınlar. Camdan geçen ve fosforla etkileşen morötesi ışın görünür hale gelir.
Floresan lambalar elektrik enerjisinin büyük bir kısmını ışığa dönüştürdüğü için elektrik tasarrufu sağlar.

Bazen ısı yayan kaynaklar da ışık yayarlar