Farklı hayvan türlerinin üreme ve gelişim aşamaları da farklıdır. Üreme şekilleri ve yavru bakımı gibi konularda farklılıklar vardır.

Üreme şekline Göre Canlılar

Bazı hayvanlar gelişimini anne karnında tamamlar ve anne canlının doğum yapmasıyla dünyaya gelirler. Bazı canlılar ise anne canlının dışında, yani yumurtada gelişimini tamamlar. Bu canlılar yumurtadan çıkarak dünyaya gelirler.

Yumurtayla Üreyen Canlılar: Tavuk, kartal, deve kuşu, timsah, kurbağa, sinek, hamsi, alabalık vb. canlılardır.
Doğurarak Üreyen Canlılar: Yarasa, balina, yunus, fare, köpek, inek, koyun gibi canlılardır.

Yavru Bakımına Göre Canlılar

Canlıların bazıları doğduktan sonra yavrularını bakarlar. Kendi başına hayatta kalamayan yavrular beslenmeye ve korunmaya ihtiyaç duyarlar. Kuşlar ve memelilerde yavru bakımı vardır.
Bir de kendi başına hayatta kalabilen hayvan yavruları vardır. Bu canlılar anne babaları tarafından bakılmazlar. Örneğin bir balığın binlerce yumurtasından çıkan balık yavruları doğduklarında kendi başlarına hayatta kalabilecek beceriye sahiptir.

Yavrusunu Bakan Canlılar: İnek, maymun, köpek, aslan, koyun, kedi, serçe vb.
Yavru Bakımı Olmayan Canlılar: Alabalık, kurbağa, sinek, kelebek vb.

Hayvanların Hayat Döngüsü
Bir canlının doğup büyümesi, olgunlaşıp yeni yavrular dünyaya getirerek üremesi ve yaşamının son bulmasına yaşam döngüsü denir. Canlıların hepsinin bir yaşam döngüsü vardır.

Başkalaşım
Canlıların bazıları başkalaşım adı verilen bir hayat döngüsüne sahiptir. Bir canlının yavru haliyle yetişkin hali arasında vücut yapıları açısından farklar varsa  bu canlı başkalaşım geçirmektedir.
Başkalaşım geçiren canlılar:
Kurbağa: Kurbağanın yavrularına larva denir. Daha sonra irabaş ismini alan canlı son değişimiyle kurbağa şeklini alır.
Uğurböceği, Kelebek, Hamamböceği ,Sinek ,Çekirge ,Bit, Arı, Örümcek, Akrep ,Kırkayak (ayrıntı)

Hayvanlarda Büyüme ve Gelişme

Hayvanların büyüme ve gelişmeleri çeşitli faktörlerden etkilenir.
Su: Su tüm canlılar için temel yaşam kaynağıdır. Doğada su kaynaklarının bol olduğu ortamlarda canlı çeşitliliği daha fazladır. Çöl gibi suyun az olduğu alanlarda ise bunun tam tersi bir durum vardır.
Mineraller: Canlılar mineralleri çeşitli besinlerden alıyor olsa da daha çok suda bulunan mineraller kullanılır.
Uyku: Tüm hayvanlar uyurlar. Düzenli ve yeterli uyku insanlar olduğu kadar hayvanlar için de faydalıdır.
Besin: İyi beslenen hayvanların büyüme ve gelişimi de iyi olur.
İklim: Farklı iklim türleri farklı hayvanlar için uygun ortam oluşturur. Örneğin kutup ayısı için soğuk ortamlar uygunken kangurular daha sıcak iklimlerde yaşayabilir.
Hava: Havada bulunan oksijen gazı hayvanların solunumu için gereklidir. Temiz, bol oksijenli havalar hayvanların gelişimini olumlu etkiler.

Eşeysiz Üreme Türleri:

1. Vejetatif Üreme

Ana canlıdan kopan bir parçanın yeni bir canlı oluşturmasıdır. Bitkilerde görülür. Çiçeksiz bitkiler genellikle bu şekilde ürer.
Çiçekli bitkiler de vejetatif üreyebilir.

• Söğüt, gül gibi bitkilerden koparılan dalların toprağa sokulmasıyla yeni bir bitki oluşur.
• Parçalara ayrılan patatesin toprağa atılmasıyla her parçadan bir bitki büyür.
• Vejetatif üreme ana bitkiyle aynı özellikte olan bitkilerin oluşmasını sağlar.
• Kaliteli bir bitkiye sahip olan çiftçiler bu bitkileri vejetatif olarak üreterek verimli bitkilerinin sayısını arttırırlar.

2. Tomurcuklanma

Tomurcuklanmayla üreme sırasında bir canlının vücudunda oluşan çıkıntılar ayrılarak yeni bir canlı oluşturur.
Bu üreme şekli de eşeysizdir. Oluşan yavru ana canlıyla aynı özellikte olur.

• Hidralar tomurcuklanmayla ürer.
• Deniz anası da aynı üreme şekline sahiptir.
• Sünger bitkisinde de tomurcuklanma görülür.
• Hamur mayasındaki bakteriler de tomurcuklanmayla üreme yapar. Bu sayede hamur yavaş yavaş kabarır.

3. Bölünerek Çoğalma

Tek hücreli canlıların mitoz bölünme geçirmesiyle iki yeni hücre oluşur. Bu da bir üreme anlamına gelmektedir.
Amip, paramesyum, öglena, bakteri gibi canlılar bölünerek eşeysiz üreme gerçekleştirir.

4. Rejenerasyon (Yenilenerek Üreme)

Yenilenerek üremede ana canlıdan kopan bir parça ayrılarak büyür ve yeni bir canlı oluşturur. Deniz yıldızı, planarya ve toprak solucanında görülen eşeysiz üreme çeşididir.

Yukarıda bahsedilen üreme türlerinin hepsi mitoz bölünmeyle gerçekleşir. Eşeysiz üremeyle çok karıştırılan bir kavram vardır. Bu da Yenilenmedir. Örneğin kertenkelenin kopan kuyruğu kendini tamamlar. Aynı şekilde deniz yıldızını bir parçasını koparırsak bu parça tekrar büyür. Bu olaylar üreme sayılmaz, yenilenme olarak adlandırılır. Çünkü kopan parçalar ölür.

Üreme
Canlıların ortak özelliklerinden biri olan üreme yeni yavruların ortaya çıkmasını sağlar. Canlılar farklı şekillerde ürer. Örneğin bitkiler tohumlarla, tavuklar yumurtayla, bakteri gibi canlılar ise bölünerek ürerler.
Eşeyli Üreme
Eğer bir canlının üremesi için dişi ve erkek bireylere ihtiyaç oluyorsa bu tür üremelere eşeyli üreme denir.
İnsanlar eşeyli üreyen canlılardır.

Mayoz bölünme konusundan bileceğimiz gibi;
Erkeklerde üremeyi sağlayan hücreye sperm hücresi, dişilerde üremeyi sağlayan hücreye yumurta hücresi denir.

Sperm ve Yumurta Nerede Üretilir?
Üreme hücreleri insanların üreme organlarında üretilir.
Dişi ve erkeklerin üreme organları birbirlerinden farklıdır.

Yumurtalık: Dişi üreme organıdır. Sağda ve solda olmak üzere iki tanedir. Dişi üreme hücresi olan yumurtayı üretir.
Yumurta Kanalı: Döllenmenin gerçekleştiği yerdir. Yumurtalıklarda oluşan yumurtanın döl yatağına ulaşmasını sağlar.
Döl Yatağı (Rahim): Döllenme sonucu oluşan zigotun yerleştiği yerdir. Kaslı yapısı sayesinde zigotun gelişmesine olanak sağlar.
Vajina: Döl yatağının dış ortama açıldığı kısımdır. Esnek yapıdadır.

Testis: Erkek üreme organıdır. İki tanedir. Erkek üreme hücresi olan spermi oluşturur. Vücut dışındadır.
Salgı Bezleri: Spermin hareketini kolaylaştırmak için salgıladığı sıvı ile kaygan bir ortam oluşturur.
Sperm Kanalı: Testislerde oluşan spermi penise taşır.
Penis: Spermlerin ve idrarın vücut dışına çıkmasını sağlar. Vücut dışındadır.

Üreme Organlarının Sağlığı
– Üreme organlarının temizliğine dikkat edilmeli.
– Üreme organlarındaki normal dışı akıntı, koku, şişlik, ağrı gibi durumlarda doktora gidilmeli,
– Düzenli spor yapılmalı
– Sigara, alkol gibi bağımlılık yapıcı maddelerden uzak durulmalıdır.

Döllenme: Sperm ve yumurtanın birleşmesine denir.
Zigot: Döllenmiş yumurtanın adıdır.
Embriyo: Zigotun mitoz bölünmeyle çoğalmış halidir. Yaklaşık ilk 2 ay embriyo evresi devam eder.
Fetüs: Embriyo 2 ay sonra fetüs adını alır.

Bitkilerin de hayvanlarda olduğu gibi bir hayat döngüsü vardır. Hayat döngüsü olan bir canlı neslini devam ettirmek için ürer. Bitkilerde farklı üreme şekilleri vardır. 

Bitkilerde Eşeysiz Üreme

• Vejetatif Üreme
  Çelikle üreme olarak da bilinir. Bitkiden koparılan dal, kök, gövde gibi parçaların toprağa dikilerek yeni bitkilerin oluşmasıdır.

Eşeysiz üreyen bitkilerde oluşan yavru bitkiler ana canlıyla aynı özellik gösterirler.

Çiçekli Bitkilerde Eşeyli Üreme

Çiçekli bitkiler eşeyli üreme gerçekleştirirler. Çiçek bitkilerin üreme organıdır. Çiçekte dişi ve erkek üreme organları bulunur. Bazı çiçeklerde dişi ve erkek organı beraber bulunurken, bazılarında ayrı çiçeklerde olabilir.

Çiçeğin Bölümleri:

Erkek Organ:

• Başçı: Çiçek tozlarının yani polenlerin bulunduğu kısımdır. Polenlerin içinde erkek üreme hücreleri (sperm) bulunur.
• Sapçık: Başçığı ayakta tutar.

Dişi Organ:

• Tepecik: Polenlerin yapışması için yapışkan bir yapıdadır.
• Dişicik Borusu: Tepecikten gelen polenleri yumurtalığa taşıyan bir kanaldır.
• İçinde tohum taslağı bulunur. Bu yapının içinde dişi üreme hücresi olan yumurta bulunur.

Çanak Yaprak: Yeşil renklidir. Bitki henüz tomurcuk haldeyken çiçeği korur.
Taç Yaprak: Renkli yapısıyla böcekleri üzerine çeker.
Çiçek Tablası: Çiçeğin organlarının üzerinde bulunduğu zemindir.
Çiçek sapı: Çiçeği bitkiye bağlar.

Gerçek bir çiçek üzerinde Erkek ve Dişi organlar aşağıdaki gibi görünür.

Bitkilerde erkek organda bulunan polenler dişi organa taşınır. Buna tozlaşma denir. Tozlaşma sonrasında dişi ve erkek üreme hücrelerinin birleşmesine ise döllenme denir.

Bitkilerde Yaşam Döngüsü
Tohum yeni canlıyı oluşturacak yapıdır. Tohum uygun şartlarda çimlenerek yeni bir canlı oluşturur. Bu olay nasıl gerçekleşiyor inceleyelim.

1.Tozlaşma
Erkek üreme organındaki polenlerin böcekler veya rüzgar yardımıyla dişi organın tepecik kısmına taşınmasıdır.

2. Tohum oluşumu
Dişicik tepesine inen polenler bir kanal yardımıyla yumurtalığa iner. Polen içindeki erkek üreme hücreleri ve yumurtalıktaki dişi üreme hücreleri birleşir.
İlk oluşan yapı tohum taslağıdır. Daha sonrasında tohum oluşur.

3. Meyve Oluşumu
Döllenen yumurtadan bir süre sonra çiçeğin yaprakları kurumaya ve yerinde meyve oluşmaya başlar. Olgunlaşan meyvede tohum da oluşur.

4.Çimlenme
Meyve yeterince olgunlaştığında yere düşer. Bazen de meyveleri hayvanlar tüketir. Bu sayede tohumlar toprağa ulaşır.
Uygun şartlar altında tohumun yeni bitkiyi oluşturmak için filizlenmesine çimlenme denir.
Çimlenme için uygun sıcaklık, su ve oksijen gereklidir.

Bitkilerin Büyüme ve Gelişmesi İçin Gerekli Şartlar.

Bitkilerin sağlıklı büyümesi için;

• Uygun sıcaklık
• Yeterince su
• Karbondioksit ve oksijen (hava)
• Toprakta bulunan mineraller gereklidir.