Bu etkinlikte ışığın farklı ortamlardan geçerken hangi yönde kırılacağı, merceklerde ışığın izlediği yol, mercek kullanılan aletler gibi konular bulunmaktadır.

Mercekler ve Kırılma 7

1 file(s) 0.00 KB

Download

Soğurulma kelime anlamı olarak tutma, yakalama anlamına gelir. Işığın soğurulması ise ışığın tutulması, yansıma olayının olmaması anlamına gelir.

Soğurulmayı söyle anlatabiliriz;
Işık cam gibi bir yüzeye gelirse içinden geçer,
Ayna gibi parlak veya açık renkli cisimlere çarparsa geri yansır,
Koyu renkli cisimlere çarparsa ne cismin arkasına geçer ne de geri yansır. Bu durumda ışık cismin içinde emilir.

Yukarıdaki örnekte beyaz renkli anten ışığı yansıtır. Koyu renkli anten ise ışığı soğurur. Işığın enerjisi antene geçer. Bu sayede anten ısınır. Biraz abartarak düşünürsek sıcaklığın çok artması antenin erimesine bile neden olabilir.

Işık Koyu renkli cisimlerde daha çok soğurulur. Bu yüzden koyu renkli cisimler daha çok ısınır.

Büyük boyutlu uydu antenleri hep açık renkli yapılırlar. Bu sayede ışığı daha az soğururlar ve aşırı ısınmazlar. Eğer siyah renkli uydu antenleri üretilseydi zamanla ısıya dayanamaz ve bozulurlardı.

Benzer bir durum yanda gördüğümüz cisimler için de geçerlidir. Biri siyah diğeri beyaz iki sürahinin içine birer termometre yerleştirip bir süre güneş ışığı altında beklettiğimizde siyah sürahideki termometrenin daha yüksek bir değer ölçtüğünü görürüz.

Gündelik hayatın çeşitli aşamalarında da ışığın soğurulma özelliklerinden yararlanan teknikler uygulanmaktadır. Yazın açık renkli, kışın ise koyu giysiler giymemeizin nedeni budur. Bazı binaların penceresiz yüzeylerinin koyu renge boyanarak evlerin daha sıcak yapıldığını biliyor muydunuz?
Yine siyah renkli arabalarda yazın araç içi sıcaklığı beyaz arabalardan daha fazladır.

Işığın Soğurulması Deneyi
Aşağıdaki gibi bir düzenek hazırlayarak koyu renkli cisimlerin ışığı daha iyi soğurduğunu, dolayısıyla güneşte daha çok ısındığını kanıtlayabiliriz.
Bulun için gerekli olanlar
2 balon
2 plastik şişe
Şişelerin dışını kaplamak için siyah ve beyaz kağıt.

(Fotograf kaynağı: www.drdianateachertraining.com)

Deney sonucunda siyah şişenin içindeki havanın daha fazla ısındığını ve siyah şişenin ağzına bağlı balonun daha çok şiştiği gözlemlenir.

Işığın soğurulmasına örnekler

• Güneş altında siyah giysilerin daha sıcak olması.
• Etrafına siyah beyaz kağıtlar sarılan özdeş termometrelerden siyah olanında sıcaklığın daha fazla olması.
• Mercekle kağıdı yakmak istersek beyaz kağıdın zor yanıp siyah kağıdın kolay yanması.
• Güneş ocaklarında kullanılan kapların dışının siyah olması.
• Güneş panelleri ve güneş kolektörlerinin koyu renkli olması.

Beyaz ışık içinde diğer renkleri de barındırır. Bunu bir prizma deneyiyle kanıtlayabiliriz.

Işık prizmasında her rengin kırılma açısı farklıdır. Bu nedenle renkler farklı açılarla kırılır ve birbirlerinden ayrılır. Bu da renkleri ayırt etmemizi sağlar.

Beyaz ışık bir cismin üzerine geldiğinde cisim sarı rengi yansıtırsa biz onu sarı görürüz.

Kuşun üzerine gelen beyaz ışığın içindeki renklerden mavi yansıyor ve cisim mavi görülüyor.

Bir cisim üzerine gelen ışığın hiç bir rengini yansıtmazsa siyah görülür.

Bir cisim üzerine düşen renklerden hepsini yansıtıyorsa beyaz görünür.

Beyaz cisimler üzerine hangi renk ışık gelirse o renkte görünür. Beyaz ışığı etkisiz eleman gibi düşünebilir.

Mavi renkli cisim üzerine kırmızı renkli ışık gelirse yansıma gerçekleşmez. Bu da cismin siyah görünmesine neden olur.
Farklı ana renkler birbiri üzerinden yansımaz ve cisimler siyah görülür.

Yeşil cisim kırmızı ışık altında siyah görülür.

Yeşil cisim mavi ışık altında siyah görülür.

Yeşil cisim yeşil ışık altında yeşil görülür.
Bir cisim kendi rengi altında renk değiştirmez.

Cisimlerin güneş ışığı ve lamba ışığı altında görülen renkleri aynı olmaz. Lambaların renk tonları gün ışığından ve genellikle diğer lambalarda farklıdır. Bu nedenle gündüz aldığımız bir giysinin rengi evde farklıymış gibi gelebilir.

Tümsek yani dışbükey aynalar hayatımızda çeşitli alanlarda kullanılır. Tümsek aynaların kullanıldığı alanlardan bazıları aşağıda sıralanmıştır.

Arabaların yan aynaları

Kavşak güvenlik aynaları

Market güvenlik aynaları

Otomobillerin altını gösteren güvenlik aynaları

Çukur ayna günlük hayatta çeşitli alanlarda kullanılırlar.

Dişçi aynaları

Makyaj aynaları

Teleskop aynası

El feneri aynası

Otomobil farı aynası

Farklı ayna türlerinin farklı özellikleri vardır. Bu nedenle kullanım alanları da farklılık gösterir.

Düz Aynın Kullanım Alanları

Arabaların iç aynaları

Lavabo aynaları

Boy aynaları

Projeksiyon cihazı içindeki ayna

Periskop aynası

Manav aynaları

Çukur Aynanın Kullanım Alanları

Dişçi aynaları

Makyaj aynaları

Teleskop aynası

El feneri aynası

Otomobil farı aynası

Tümsel Aynanın Kullanım Alanları

Arabaların yan aynaları

Kavşak güvenlik aynaları

Market güvenlik aynaları

Otomobillerin altını gösteren güvenlik aynaları

Büyüteçlerde ince kenarlı mercekler kullanılır. İncelenecek cisme belirli mesafelerden bakıldığında cismin net ve daha büyük bir görüntüsünü alırız.

Farklı gözlükler farklı göz kusurlarında kullanılır. Hipermetrop (yakını net görememe) için ince kenarlı, Miyop için ise kalın kenarlı mercekler bulunan gözlükler kullanılır. Ayrıntı >>

Fotoğraf makinelerinde genellikle ince kenarlı mercek kullanılır. Az sayıda kalın kenarlı mercek de bulunmaktadır.
Makinelerle yapılan optik yakınlaştırma merceklerin sayesinde gerçekleşir.

Dürbünlerde ince ve kalın kenarlı mercekler beraber kullanılır.

Mikroskopların objektif ve oküler kısmında kısmında çeşitli mercekler kullanılır. Bunlar ince ve kalın kenarlı mercekler olabilir.

El fenerlerinin bazı türlerinde mercekler bulunur. Özellikle küçük ve yeni tip el fenerleri bu şekildedir. Kalın kenarlı mercekleri vardır.
Bazı el fenerleri çukur ayna barındırır. Yukarıdaki kırmızı renkli el fenerinde mercek yerine çukur ayna bulunur.

Teleskopların bazı türlerinde mercekler kullanılır.

Projeksiyon cihazlarında da mercekler vardır.

Deniz fenerlerinde mercekler kullanılır.

Mercekler ışığın kırılma özelliğinden yararlanarak çalışan aletlerdir. Mercekler üzerine gelen ışığı birbirine yaklaştırarak veya birbirinden uzaklaştırarak kırar.
Merceklerin bu özellikleri çeşitli amaçlarla kullanılır.

1. İnce Kenarlı
( Yakınsak ) Mercek

• Ortası kenarlarından kalın olan merceklerdir.
• Işığı bir noktada toplayan merceklerdir.
• Işığın toplandığı noktaya odak noktası denir.
• Cisimleri büyük gösterdiğin için büyüteç olarak kullanılabilir.
• Işığı odakta toplama özelliği sayesinde ateş yakılabilir.
• Bu nedenle orman yangınlarına neden olabilir.
• Mikroskop, dürbün, büyüteç, kamera, teleskop, göz merceği, hipermetrop göz kusuru (yakını net görememe) için kullanılan gözlüklerde bulunur.

2. Kalın Kenarlı
( Iraksak ) Mercekler

• Kenarları ortasından daha kalın merceklerdir.
• Işığı çeşitli yönlerde dağıtır.
• Dağılan ışınların uzantısının geçtiği noktaya odak noktası denir.
• Cisimleri küçük gösterdiği için küçülteç olarak kullanılabilir.
• Miyop göz kusurunun (uzağı net görememe) giderilmesinde kullanılan gözlüklerde bulunur.
• El feneri, deniz feneri gibi cihazlarda kullanılır.

Kalın kenarlı mercekte ışığın izlediği yol