Tohumda meydana gelen gelişme olayları çimlenmeyle devam eder.

Çimlenme:
Tohum uygun ortam şartları olduğu zaman yavaş yavaş çatlar ve kök salmaya başlar. Bu olay çimlenmedir. Yeni filizlenen bu bitkinin çimlenme aşaması yapraklar açıncaya kadar geçen süredir.

Çimlenme için gereken şartlar:

• Sıcaklık
• Su (nem)
• Oksijen (O2)

Yukarıdaki faktörlerden herhangi biri sağlanmazsa çimlenme olmaz.

Normalde bitkilerin karbondioksit kullandığını biliyoruz. Bunun nedeni fotosentez yapmalıdır. Fakat tohumların fotosentez yapacak yaprakları yoktur. Çimlenmenin olabilmesi için enerjiye ihtiyaç vardır. Bu enerji de oksijenli solunumla sağlanır.
Bu yüzden çimlenme için oksijen gereklidir.

Bir mısır bitkisinin çimlenmesi aşağıdaki resimde gösterilmiştir:

Tozlaşma sonrasında döllenme gerçekleşir. Döllenen yumurta meyveyi oluşturur. Meyvenin içinde bulunan çekirdeğin diğer ismi tohumdur.
Tohum toprağa düşüp uygun şartlar bulduğunda çimlenerek filizlenir ve yeni bir bitki oluşturur.
Bitkiler bu yolla ürer.

Tohumlar yeni canlının oluşmasını sağlayacağı için bolca besin bulundurur. Bu yüzden çoğu tohum bir besin kaynağı olarak kullanılmaktadır.
Yediğim tohumlara örnek vermek gerekirse;
Mısır, fındık, fasulye, bezelye, nohut, ceviz, ay çekirdeği vb. sayılabilir.
Yani sadece meyveyi değil, tohumu da besin kaynağı olarak kullanabiliriz.

Tohumdaki Besinler
Tohumlarda karbonhidrat, protein yağ depo edilebilir. Bu besinlerin türü bitkiden bitkiye değişiklik gösterir. Örneğin buğdayda karbonhidrat, fındıkta yağ, mercimekte protein vardır.

Tohumun Yayılması
Tohumlar yeni bir bitkiyi oluşturduğuna göre daha uzak noktalara taşınması bitkinin yayılması açısından daha önemlidir. Örneğin bir elmaya ait tohumlar çok uzaklara taşınırsa elma yaşam alanını genişletmiş olur.
Tohumlar taşınmıyor olsaydı bitkiler hep aynı bölgede olurdu.

Tohumların Taşınma Yolları
Mekanik Dağılım: Tohumu çevreleyen kabul veya meyvenin dağılmasıyla olur.
Örneğin fasulyenin kabuğu aralanır ve fasulye taneleri yere dökülür.

Rüzgarla dağılma: Bazı bitkilerin tohumları paraşüt gibi rüzgarda uçacak şekildedir. Karahindiba, Haşhaş, Akçaağaç bunlara örnektir.

Suyla Yayılma: Suya karışan tohumlar uzak noktalara taşınabilir. Örneğin hindistan cevizi.
Hayvanlarla dağılma: Tohumlarının dışı çengellidir. Dokundukları yüzeye takılarak çok uzaklara taşınabilirler. Örneğin pıtrak tohumu.
Bazı tohumlar sindirilemeyecek kadar serttir. Tohumu yiyen canlının dışkısı sağlıklı tohumlar taşıyabilir ve dışkının bırakıldığı alanda yeni bitki büyüyebilir.

Çiçeklerin rengarenk yapıda olması bize güzel görünmek için değildir. Bitkiler böceklere güzel görünmek ister.
Arı gibi uçan böcekler çiçekten çiçeğe kondukça erkek üreme organından aldıkları polenlerin dişi organa taşınmasını sağlarlar.

Özellikle arılar polenlerin taşınmasında etkilidir. Yukarıdaki fotoğrafta üzerine bol miktarda polen yapışmış bir arı gösteriliyor.

Polenler erkek üreme hücresi taşır. Bu hücreler dişi organdaki yumurtalara ulaşırsa döllenme olur. Döllenme sonrasında meyve oluşur. Meyvenin taşıdığı çekirdekler birer tohumdur. Bu tohumlar toprağa düşerse yeni bir bitkinin oluşmasını sağlar.
Bitki bu sayede üremiş olur.

Tozlaşma Resmi:

Tozlaşmaya Etki Eden Faktörler:
Erkek üreme hücrelerini taşıyan polenlerin dişi üreme organına taşınmasına tozlaşma denir.
Çiçekler hareket edemediğine göre polenlerin taşınması için dış faktörlerin devreye girmesi gerekir.
Bu faktörler şunlardır:

• Böcekler: Özellikle arı gibi böcekler çiçekten çiçeğe gezerek polenleri yumurtalığa taşırlar.
  Arılar çiçeklerden balözü almak için gezerler. Bu esnada bacaklarına yapışan polenler dişicik tepesinin yapışkan zeminine dokunarak burada kalırlar.
• Rüzgar: Tozlaşmayı sağlayan en önemli unsurlardan biri de rüzgardır.
  Erkek organın başçık kısmında bulunan poler kolayca uçacak şekilde dururlar. Rüzgar estiğinde kolayca yerinden kopup çevreye yayılırlar. Bu polenlerden bazıları dişi organa ulaşarak döllenme sağlanmış olur.
• Diğer Hayvanlar: Tozlaşmada etkisi çok az olsa da diğer hayvanların hareketleri polenleri yerinden oynatıp tozlaşma sağlayabilir.
• Yağmur: Yağmurun az da olsa tozlaşmaya etkisi vardır.

Arılar tozlaşma üzerinde en etkili canlıdır. Bazı büyük serelarda tozlaşmayı sağlamak için insanı sokmayan arılar yetiştirilir. Sera içinde gezen arılar tozlaşmayı sağlayar. Eğer serada arılar olmasaydı tozlaşma çok az olacağı için bitkiler üreyemeyecek, meyve ve tohum oluşamayacaktı.

Aşağıdaki resimde çiçeğin kısımlarını inceleyebilirsiniz.
Çiçeğin kısımları ve görevleri:

Erkek Organ:

• Başçı: Çiçek tozlarının yani polenlerin bulunduğu kısımdır. Polenlerin içinde erkek üreme hücreleri (sperm) bulunur.
• Sapçık: Başçığı ayakta tutar.

Dişi Organ:

• Tepecik: Polenlerin yapışması için yapışkan bir yapıdadır.
• Dişicik Borusu: Tepecikten gelen polenleri yumurtalığa taşıyan bir kanaldır.
• İçinde tohum taslağı bulunur. Bu yapının içinde dişi üreme hücresi olan yumurta bulunur.

Çanak Yaprak: Yeşil renklidir. Bitki henüz tomurcuk haldeyken çiçeği korur.
Taç Yaprak: Renkli yapısıyla böcekleri üzerine çeker.
Çiçek Tablası: Çiçeğin organlarının üzerinde bulunduğu zemindir.
Çiçek sapı: Çiçeği bitkiye bağlar.

Gerçek bir çiçek üzerinde Erkek ve Dişi organlar aşağıdaki gibi görünür.