Bu etkinlikte su, karbon, oksijen ve azot döngüleri, ozon tabakası, sera etkisi, küresel ısınma ve ekolojik ayak izi kavramları hakkında çalışmalar bulunmaktadır.

Madde Döngüleri Etkinliği

1 file(s) 0.00 KB

Download

Besinlerin hücrede parçalanması yoluyla enerji üretilmesine solunum denir.

Solunumun Özellikleri

• Tüm Canlılar Solunum yapar.
• Solunum sonrası üretilen enerjiye ATP denir.
• ATP’nin açılımı adenozin tri fosfarttır.
• Solunum oksijenli, oksijensiz ve fermantasyon olmak üzere üçe ayrılır.
• Oksijenli solunumun formülü Besin + Oksijen → Karbondioksit + Su + ATP
• Oksijensiz Solunumunda enzimler kullanılır.
• Oksijensiz solunum sadece bakterilerde görülür.
• Fermantasyonda da enzimler kullanılır.
• Fermantasyon da ikiye ayrılır:
  1. Laktik asit fermantasyonu
  2. Etil alkol fermantasyonu
• Fermantasyonda üretilen besin diğer solunumlardan daha azdır. Bunun nedeni fermantasyonda besinin tam olarak parçalanmamasıdır.
• Fermantasyon Formülleri:
  Besin → Karbondioksit + Etil Alkol + ATP
  Besin → Laktik Asit + ATP
• Etil Alkol Fermantasyonuna örnek: Hamurun mayalanması.
• Laktik asit fermantasyonuna örnek: Yoğurdun mayalanması ve kas hücrelerinde fazladan enerji üretilmesi.

Canlıların sindirim, solunum, boşaltım vb. faaliyetleri için enerji gereklidir. Canlılar enerji ihtiyaçlarını besinlerden sağlarlar. Bu nedenle beslenme ilişkileri canlıların hayatta kalabilmesi için şarttır.

Canlılar beslenme ilişkilerine göre üçe ayrılır
(Üreticiler, Tüketiciler, Ayrıştırıcılar)

1. Üreticiler
Kendi besinni üreten yani fotosentez yapan canlılardır.

• Tüm bitkiler
• Planktonlar (denizlerde yaşayan tek hücreli bir canlı),
• Mavi yeşil algler (siyanobakteri)
• Su yosunları

2. Tüketiciler
Fotosentez yapamayan, besinlerini diğer canlılardan elde edenlerdir.

• Böcekler
• Sürüngenler
• Memeliler
• Kuşlar
• Balıklar gibi tüm hayvanlar vb.

Tüketiciler de birincil ve ikincil olarak ikiye ayrılır.
Birincil Tüketici
Bitkilerle beslenen tüketicilerdir

• Çekirge (böceklerin çoğu)
• Serçe
• İnek (otçulların tümü)
• Fare ( kemirgenler) vb.

İkincil Tüketici
Otçullarla beslenenler

• Yılan
• Kurbağa
• Sincap
• Serçe

Üçüncül Tüketici
Etçillerle beslenen diğer etçiller (yırtıcılar)

• Aslan
• Kartal
• Kaplan

3. Ayrıştırıcılar ( çürükçüller )
Ölen canlıları çürüterek toprağa karışmasını sağlayan canlılardır.

• Bazı mantarlar
• Bazı bakteriler

BESİN ZİNCİRİ
Canlılar arasındaki beslenme ilişkisini gösteren bir sıralamadır.
Örnek verirsek;
Otu çekirge yer, çekirgeyi fare, fareyi yılan, yılanı da kartal yer.
Besin zinciri sayesinde ottaki enerji kartala kadar ulaşır.

Besin zincirinde bir canlının yok olması diğerlerini etkiler. örneğin kurbağanın yok olması yılanların besinlerini azaltırken çekirgeler için olumlu bir durumdur.

• Besin zincirinde üreticilerden tüketiciler gidildikçe enerji azalır.
• Besin zincirinde üreticilerden tüketiciler gidildikçe canlı sayısı azalır.
• Ayrıştırıcılar besin zincirinin her basamağında bulunur.
• Besin zincirleri her zaman üreticilerle başlar.

BESİN AĞI
Canlılar arasındaki beslenme ilişkisi bensin zincirinde olduğu gibi tek bir çizgi halinde değildir. Örneğin yılan sadece kurbağayı değil çekirgeyi de yer.  Bu nedenle gerçek beslenme ilişkisi besin ağıyla açıklanabilir.

BEEKOLOJİ PİRAMİDİ
Besin zinciri piramit şeklinde de gösterilmektedir.
Besin piramidinde yukarı doğru çıkıldıkça;

• Canlı sayısı azalır.
• Enerji miktarı(besin) azalır.
• Canlının vücut büyüklüğü genellikle artar.
• Her basamak bir üst basamağa toplam enerjisinin yüzde onunu aktarır.

Örneğin inşaat yapmak insanların barınacakları evler oluşturduğu için iyi bir şey olmasına rağmen kontrolsüz yapılan inşaatlar tarım alanlarının ve ormanların yok olmasına neden olabilir, bu da olumsuz bir durumdur. Bu nedenle yetkili kurumlarca doğal dengeyi koruyucu tedbirler alınmalı, yürütülen çalışmalar planlanmalıdır.
Sürdürülebilir kalkınmada planlama çok önemlidir.

Tasarruflu olmak
İnsanlar beslenmek ve eşya üretmek için doğal kaynakları kullanır. Yiyecekler, madenler, su, hava, ormanlar vb. doğal kaynaklardır. Bunların gelişigüzel kullanılması gelecek nesiller için olumsuz durumlar oluşturur.
Bunu önlemek için;

• İhtiyaç duymadığımız ürünleri almamak
• Elimizdeki ürünleri koruyarak kullanmak
• Isı yalıtımı yaparak enerji tüketimini azaltmak
• Enerji verimliliği yüksek ürünler kullanmak
• Elektrik ve su tasarrufu önlemleri almak
• Gıdaların israfını önlemek
• Toplu taşıma araçlarını kullanmak (otobüs, dolmuş vb.)
• Geri dönüşümlü ürünler kullanmak

Geri Dönüşüm
Doğal kaynakların sürekli azalması zamanla tükenmelerine neden olur. Bu nedenle eski eşyaların toplanarak tekrar kullanılabilir hale getirilmesi gerekir.
Atıkların toplanarak tekrar kullanılabilir hale getirilmesine geri dönüşüm denir.
Daha çok katı atıklar geri dönüştürülür.

Geri Dönüşümü Faydaları

• Yeni kaynaklar oluşmasını sağlar.
• Doğal dengeyi korur.
• Enerji tasarrufu yapar.
• Daha az para gerektirir. (yaklaşık 20’de 1’ine mal olur.)
• Çevre kirliliğini azaltır.

Geri Dönüştürülen Maddeler

• Cam – Plastik – Alüminyum – Kağıt – Çelik – Demir – Bakır  vb.

Not: Plastik ürünleri geri dönüştürmek diğerlerine göre daha zordur. Bunun nedeni plastik atıkların çok karşık yapıda olmasıdır.

Çöplerin ayrılarak toplanması, geri dönüşüm için ayrı çöp kutularının yaygınlaşması, katı atık geri dönüşüm tesisleri açılması geri dönüşüm için gereklidir.

Atmosferde ve toprakta bulunan bazı maddeler sürekli belirli oranlarda kalırlar. Dünyamızdaki madde oranının sabit kalmasını madde döngüleri sağlar.

1. Su Döngüsü

Dünya’nın dörtte üçü sudur.
Canlıların yaşamaları için su gereklidir. Örneğin insan vücudunun yüzde yetmişi sudur.
Bu nedenle suyun varlığı dünyamız ve canlılar için çok önemlidir.

Suyun atmosfere karışması:

• Bitkilerin terleme yapması
• Canlıların solunumu sonucunda su buharı oluşması
• Göl, deniz, okyanuslardan suyun buharlaşması. (en fazla)

Suyun yeryüzüne inmesi

• Havadaki su buharının yoğuşma gibi olaylarla yağmur, kar, dolu, çiy, kırağı şeklinde yeryüzüne inmesi.

2. Azot Döngüsü

Azot proteinlerin, nükleik asitlerin(dna), hormonların, vitaminlerin yapısında bulunur.
Canlılık için gerekli bir maddedir.
Azotu canlılar doğrudan kullanamaz. Azot bağlayıcı bakteriler bunu sağlarlar.
Atmosferde yüzde 78 oranında bulunur.
.

Azotun toprağa inmesi:

• Azot bağlayıcı bakteriler havadaki azotu alır ve toprağa katar.
• Yıldırım ve şimşek havadaki azotu yere indirir.
• Ölen canlıları ayrıştırıcılar çürütür ve ve azot toprağa karışır.
• Hayvan dışkılarının ayrıştırılmasıyla toprağa karışır.

Azotun topraktan bitkiye geçişi

• Bitkiler köklerinden azotlu bileşikleri alırlar.

Azotun atmosfere karışması

• Ayrıştırıcılar ölen canlıları çürütür ve azotun bir kısmı azot ayrıştırıcı bakteriler yardımıyla havaya gaz olarak salınır.

3. Oksijen Döngüsü

Oksijen havada yüzde 21 oranında bulunur.
Oksijenli solunumda kullanıldığı için canlılık için hayati önemi vardır.

Oksijenin atmosfere karışması

• Üretici canlılar fotosentez sayesinde oksijeni atmosfere verirler.

Oksijenin Canlıların yapısına katılması

• Üretici ve tüketiciler atmosferdeki oksijeni alır, solunumda kullanır ve karbondioksit olarak geri verirler.

4. Karbon Döngüsü

Karbon atomu karbonhidrat, protein yağ ve vitamin gibi besinlerin yapısında bulunur.
Canlılığın devam etmesi için çok önemlidir.
Karbon elementi doğada karbondioksit olarak döngüye uğrar.

Karbonun atmosfere karışması

• Kömür, petrol gibi fosil yakıtlarla atmosfere verilir.
• Solunum olayı sonucunda karbondioksit olarak atmosfere verilir.
• Havadaki karbondioksidi bitkiler fotosentez için kullanır ve besin üretir.
• Hayvanlar bitkilerle beslenir ve besini bünyelerine katarlar.
• Ölen canlıları ayrıştıran bakteri ve mantarlar karbondioksidi atmosfere verir.