Her maddenin ayrı bir öz ısı değeri vardır. Bunun için öz ısı maddenin ayırt edici özelliğidir. Öz ısının birimi J/g °C ‘dir.

Bazı maddelerin öz ısı değerleri ( J/g °C):
Su : 4.18
Alkol: 2.54
Zeytinyağı: 1.96
Demir: 0.36
Bakır: 0.37
Cıva: 0.12
Oksijen: 0.92
Alüminyum: 0.91
Çinko: 0,39
Nikel: 0.45
Kurşun: 0.13

Görüldüğü gibi her maddenin öz ısı değeri farklıdır.

Düşük ve yüksek öz ısı değerleri:
Farklı maddelerden yapılmış iki masayı aynı odaya koyduğumuzu düşünelim.

Masalardan biri ahşap diğeri de demir olsun.  İki masaya da ayrı ayrı dokunduğumuzda demir masayı daha soğuk hissederiz. Bunun nedeni demirin öz ısısının ahşaba göre daha az olmasıdır.

Öz ısısı yüksek olanlar aynı sürede daha az ısınır.

Yukarıdaki kapları özdeş ısıtıcılarla ve eşit miktarlarda bulunan alkol ve suyu 5dk. ısıttığımızda alkolün sıcaklığının sudan fazla olduğunu görürüz. Bunun nedeni suyun öz ısısının alkolden fazla olmasıdır. Yani suyun öz ısısı yüksek olduğu için daha zor ısınır.

Yüksek bir engelden atlamak nasıl zorsa yüksek öz ısısı olanı ısıtmak da zordur.

Zor ısınan maddeler soğurken de zor soğurlar. 70 °C kadar ısıtılmış su ve alkol aynı ortamda bekletilirse alkol daha çabuk soğur.

Tava örneğine bakalım. Tavanın metal kısmının yemekleri iyi pişirmesi için kolayca ısınması gerekir. Tava sapının elimizi yakmaması için ise geç ısınması gereklidir. Bunun için tavanın metalinin öz ısısı düşük, sapının öz ısısı yüksektir.

Özısı ve Rüzgarın Yönü

Kara ve denizlerin özısılarının farklı oluşu rüzgarın yönüne de etki etmektedir.
Suyun öz ısısı topraktan daha fazladır.
Bu nedenle;

GÜNDÜZ:
Karalar denizden daha çabuk ısınır.
Isınan hava yükselir ve oluşan boşluğa denizlerdeki hava hareket eder.
Bu nedenle denizlerden karaya doğru rüzgar oluşur.

GECE
Denizler karalardan daha geç soğur.
Deniz üzerindeki hava ısınarak yükselir.
Oluşan boşluğa karalardan gelen hava dolmaya başlar.
Karadan denize doğru rüzgar oluşur.

İletim:
Maddeyi oluşturan taneciklerin birbirine çarparak ısıyı yaymaları iletim yoluyla yayılmaya örnektir.
İletim yoluyla yayılma dokunmayla gerçekleşir. Kızgın demire dokunduğumuzda demirin ısısı elimize iletim yoluyla geçer. Şekilde tavanın sapının sıcaklığını hissetmemiz bu yolla gerçekleşir.

Işıma:
Isının ışınlar yoluyla yayılmasıdır. Örneğin güneğin dünyayı ısıtması ışıma yoluyla ısıtmaya örnektir. Gece havanın soğuması güneş ışığının enerjisinin olmayışındandır.

Ateşin karşına geçtiğimizde ısınmamızın bir kısmı ışıma yoluyla olur. Piyasada yaygınlaşan infraret ısıtma sobaları da ışıkla ısıtmaktadır.
.

Konveksiyon:
Sıcak taneciklerle soğuk taneciklerin yer değiştirmesi yoluyla gerçekleşen ısınma konveksiyon yoluyla ısınmadır. Soba yandığında önce sobanın çevresindeki hava ısınır. Isınan hava soğuk havanın içinde dağılarak bir süre sonra tüm oda ısının. Bu yöntem konveksiyon yöntemine örnek verilebilir.
kalerifer peteklerinin odayı ısıtması da aynı şekilde gerçekleriş.
.

Aşağıdaki resimde 3 ısı yayılma yolunu aynı örnek üzerinde gözlemleyebilirsiniz.

Sıcaklık:
Maddeye ait taneciklerin ortalama hareket enerjisine sıcaklık denir. Bir maddenin sıcaklığı arttıkça taneciklerinin hareket enerjisi artar.
Örneğin, bir madde katı halden sıvı hale geçerken tanecikleri daha fazla hareket etmeye başlar. Aynı maddenin hal değiştirmesi için sıcaklığının artması gerektiğini de biliyoruz.

Yukarıdaki grafikte görüldüğü gibi taneciklerin hareketliliği arttıkça sıcaklık artmaktadır.
Sıcaklık termometreyle ölçülür ve birimi selsiyus (celcius) derecedir. Selsiyus derece °C sembolüyle gösterilir.

Isı:
Sıcaklığı farklı olan iki madde arasındaki enerji alışverişine ısı denir.
Sıcaklığı fazla olandan az olana doğru ısı enerjisi verilir.

Yukarıdaki örnekte gördüğünüz gibi elimize aldığımız buz parçasında ısı akış yönü elden buza doğrudur. Bunun nedeni buz parçasının sıcaklığının elden az olmasıdır.

Sadece alış verişi yapılan ısıyı ölçmek mümkündür. Isı alışverişi yoksa ısıdan söz edilemez. Suyun ısısı, havanın ısısı gibi kavramlar yanlıştır. Isı kalorimetre denilen aletle ölçülür ve enerji birimi olan Kalori(cal), Joule(J) gibi birimlerle ifade edilir.

Farklı Hacimlerde Isılar:
Sıcaklığı aynı olan bir bardak suyun verebileceği ısı ile bir kazan suyun verebileceği ısılar farklıdır. Bir bardak suyla odanızı ısıtamazsınız ama bir kazan suyla kalorifer sistemi odamızı ısıtabilir.
Başka bir örnekle açıklamak gerekirse bir 80 derece sıcaklıktaki ütü odayı ısıtamazken aynı sıcaklıkta demir kalorifer peteği odayı ısıtabilir.

Buradan da anlıyoruz ki aynı sıcaklıktaki iki cisimden hacmi büyük olanın aktarabileceği ısı daha fazladır.