Televizyonumuzda kanal değiştirmek için kumandanın düğmesine bastığımızda kumandadan çıkan bir ışık televizyonun alıcısına ulaşır ve kanalın değiştirilmesini veya sesin kısılmasını sağlar.
Bu esnada kumandaya ne kadar bakarsak bakalım herhangi bir ışık göremeyiz.
Öyleyse gözümüzün göremeyeceği ışık türleri olduğunu söyleyebiliriz.

Kumandadan bir ışık yayıldığına ikna olmuyorsanız bunu bir deneyle test edebiliriz.
Kumandanın televizyona çevrilen ön kısmına cep telefonunuzun kamerasını açarak bakın. Kumandanın düğmesine bastığınızda kumandanın ucunda bir ışığın yandığını göreceksiniz.
İnsan gözünün göremediği bu ışığı cep telefonu kamerası algılayarak görünür hale getirmiştir.

Yukarıdaki video da bir kamerayla çekildiği için ışık gözlenebilir. Aynı kumandaya çıblak gözle bakarsak bir ışık göremeyiz.

Göremediğimiz Işık Türleri
Radyo dalgaları: Televizyon ve radyo sinyalleridir.
Mikrodalga:  Mikrodalga fırınlarda kullanılan ışıktır. Bu fırınlarda pişirme ışık enerjisiyle olur.
Kızılötesi Işınlar (İnfraret): Uzaktan kumandalarda, infraret ısıtıcılarda, gece görüş sistemlerinde, termal kameralarda, güdümlü füzelerde, meteorolojide, haberleşmede,  kullanılır.
Mor Ötesi Işınlar (Ultraviyole): Sahte para tanıma cihazlarında, mikroptan arındırma işlemlerinde kullanılır.
X Işınları: Röntgen ve tomografi çekiminde, madde analizinde kullanılır.
Gama Işınları: Radyoaktif silahlarda kullanılır. Yıldız patlamalarında da oluşur.

Işık Spektrumu – Işık Tayfı
Görünür ve görünmez ışığın tamamının yer aldığı sıralamadır.
Aşağıda ışık spektrumunda yer alan ışık türleri gösterilmiştir.

Gökyüzünün mavi olmasının nedeni atmosferin mavi renk ışığı dağıtmasıdır.
Güneşten gelen beyaz ışığın mavi ve maviye yakın renkleri atmosfere girdiğinde saçılıma uğrar.

Deniz Neden Mavidir?
Deniz, suda olduğu gibi saydam(renksiz) bir yapıya sahiptir. Denizin bazen mavi bazen de koyu renklerde olduğunu görürüz.
Denizin renk değiştirmesinin nedeni gökyüzünün renginin denizde yansımasıdır.

Gökyüzü Neden Kırmızıdır?
Güneş batarken ve doğarken gökyüzünün rengi kızıl bir renge bürünür.
Bunun nedeni akşam ve sabah saatlerinde güneş ışınlarının dünyaya geliş açısının değişmesidir. Bu nedenle ışınlar atmosferde daha uzun süre yol alır. Daha kalın bir tabakadan geçen güneş ışığının maviye yakın renkleri soğurulurken(tutulma) kırmızıya yakın renkler daha uzun mesafeler gider. Bu da gökyüzünün kırmızı görünmesini sağlar.

Gökyüzü Neden Gri Görülür?
Hava bulutlu olduğunda gri renkli görünür. Bunun nedeni bulutlu ortamdan geçen ışığın tüm renklerinin aynı oranda dağılmasıdır. Bulut ışığın bir kısmının geçmesini de engeller. Bu da gri birn ortaya çıkarır.

Daha önce sitemizde yayınlanan Renk Tayfı ve Görünür Işık konumuzda beyaz ışığın nasıl renklere ayrıldığını detaylı olarak anlatmıştık.
Aşağıdaki vidyoda üçgen prizma kullanarak ışığın nasıl renklere ayrıştığı izlenebilir.

Prizma ışığı nasıl renklere ayırırsa yağmur damlaları da aynı şeyi yapar. Gökkuşağı böyle oluşur. Yine CD’lerin ışığa tutulduklarında çeşitli renklerin oluşması beyaz ışığın içinde farklı renklerin bulunduğunu kanıtlar.

Ana Renkler: Üç tane ana renk vardır. Bunlar yeşil, kırmızı ve mavidir. Diğer tüm renkler bu 3 rengin çeşitli oranlarda birleştirilmesinden elde edilebilir.

Işık Filtresi:
Bazı renkleri soğurup kendi rengindeki ışığı geçiren cisimlerdir.
Örneğin kırmızı renkli bir şeker ambalajını gözümüze tutup çevreye bakarsak etrafı kırmızı renkli görürüz. Bunun nedeni şeker ambalajının sadece kırmızı rengi geçirmesidir.
Aşağıdaki animasyonda çeşitli renklerde ışık filtreleri vardır. Beyaz ışığın önüne istediğiniz filtreyi getirerek filtreden geçen renklere dikkat edin.

Animasyonu uygularken yeşil filtreden yeşil ışık, mavi filtreden mavi ışık renksiz filtreden yine beyaz ışık geçtiği gözlemlenebilir.

Işık filtresinden geçen ışınlar hakkında aşağıdaki örnekleri inceleyelim.

Yukarıdaki örneklerden de görebileceğimiz gibi her filtre kendi rengini geçiriyor. Bir filtreye kendi renginden başka bir renk gönderilirse filtreden ışık geçmiyor.
Işık filtresiyle ilgili bir örneği pazar yerlerinde görebiliriz. Pazarcıların kurdukları tezgahların üzeri genellikle turuncu-kırmızı tentelerle(örtü) kaplıdır. Bu örtünün renkleri meyvelerin daha olgun görünmesini sağlar. Pazar yerlerinde kullanılan bu örtüler birer ışık filtresi görevi yapar ve turuncuya yakın renkleri geçirirken diğer renkleri tutar.

Işık Filtresi Kullanım Alanları

• Eğlence merkezlerindeki renkli ışıklarda.
• Araçların fren lambalarında.
• Dekoratif amaçlı aydınlatmada.
• Pazar Yerlerinde.
• Koruyucu gözlük camlarında.
• Fotoğrafçılıkta.
• Trafik lambalarında

Cisimler Nasıl Görülür?
Bir cismin görülebilmesi için ışık kaynağından çıkan ışınların cisme çarpıp yansıyarak gözümüze ulaşması gerekir.

Işık filtresi nasıl kendi rengini geçiriyorsa cisimler ışığı yansıtırken de kendi rengini yansıtır.
Aşağıdaki örnekleri inceleyerek ışığın yansıması ve görme arasındaki ilişkiyi inceleyelim.

Gözlerimiz cisimlerin rengini en iyi güneş ışığı altında ayırt eder. Evlerimizde kullandığımız lambalar gün ışığının yaklaşık taklididir.  Bazen mağazadan aldığımız bir giysinin renginin giydiğimizde farklı olduğunu hissederiz. Bunun nedeni mağaza ışıklarının rengiyle gün ışığının tam olarak aynı olmamasıdır.

Görünür Işık Nedir?
Görünür ışık insan gözünün algılayabildiği ışık türüdür ve kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, mor ve bu renklerin çeşitli tonlarından oluşur.
Görünür ışık üçgen prizmadan geçirildiğinde renklere ayrılır.

Yukarıda üçgen prizmadan geçen beyaz ışığın renklere ayrışması gösteriliyor.

Beyaz ışık prizmadan geçerken en üstte kırmızı sonra sırasıyla turuncu, sarı, yeşil, mavi ve en altta mor renk bulunur.

Prizmanın renkleri ayrıştırmasına benzer olarak yağmur damlaları da prizma gibi ışığı kırarak renklere ayırır.
Bu yüzden yağmurla beraber güneş açarsa gökkuşağı oluşur. Gökkuşağındaki renklerin sıralaması prizmanın sıralamasıyla aynıdır.

Beyaz Işık
Beyaz ışık birçok rengin birleşmesinden oluşur. Aslında beyaz ışık bir renk sayılmamaktadır.
Prizmadan geçen beyaz ışık renklere ayrıldığına göre bu renkleri tekrar birleştirebilirsek yine beyaz ışığı elde edebileceğimizi düşünebiliriz.
Bunu kanıtlamak için bir deney yapılabilir.

Yukarıdaki videoda Newton Çarkı ya da renk çarkı denilen bir düzenek gösterilmektedir. Kırmızıdan mora kadar olan renkler dairesel kartonun üzerine çiziliyor. Sonrada bir çark yardımıyla hızla döndürülüyor. Dönme etkisiyle birbirine karışan renkler beyaz rengi oluşturuyor.

İnsan gözünün görebildiği ışığın dışında başka ışık türleri de vardır.
Örneğin röntgen filmi çektirirken kullanılan ışık gözle görünmez. Güneşten gelen zararlı ışınları da göremeyiz. Radyo yayınları da bir çeşit ışık aracılığıyla uzak yerlere taşınır.
UYARI – Görünür ışık, tüm ışık türleri içinde çok küçük bir bölüm oluşturur.

Renk Tayfı – Işık Tayfı
Görünür ışıktaki renklerin sıralanışıdır.
Beyaz ışık prizmadan geçtiğinde kırmızıdan mora renklere  ayrılır. Buna da ışık tayfı ya da renk tayfı denir.

Yukarıda gösterilen ışık renk tayfındaki dalgalar ışığın rengiyle alakalıdır.
Işık aslında seste olduğu gibi dalgalar halinde yayılır. Işığın dalgalarının sıklaşması ya da seyrelmesi renginin değişmesi anlamına gelir.

Ana Renkler
Yukarıda da gördüğümüz gibi pek çok renk vardır. Bu renklerin tonlarını ve karıştırıldığında ortaya çıkan diğer renkleri de düşünürsek çok sayıda renk karşımıza çıkar.
Aslında diğer renkleri elde edilebilmen için üç renk bize yeter.
Bu renkler ana renkler denir.
Ana renkler KIRMIZI, YEŞİL ve MAVİ dir.

Ana renklerin kendisini veya açık-koyu tonlarını kullanarak diğer renkler (ara renk) elde edilebilir.

Ara Renkler (Yardımcı Renk)
İki ana renklerin birleşmesiyle oluşurlar. Bunlar;
KIRMIZI + YEŞİL = SARI
KIRMIZI + MAVİ = MOR

Diğer renk karışımları
SARI + ÇOK MAVİ = KOYU YEŞİL
SARI +  ÇOK KIRMIZI = KOYU TURUNCU
KIRMIZI + ÇOK SARI = AÇIK TURUNCU
KIRMIZI + ÇOK MAVİ = LACİVERT
MAVİ + ÇOK SARI = AÇIK YEŞİL
MAVİ + ÇOK KIRMIZI = ERGUVAN
SARI + AZ MAVİ = AÇIK YEŞİL
SARI + AZ KIRMIZI = AÇIK TURUNCU
(Az ve çok kavramlar boyanın miktarını belirtmektedir)

NOT: Siyah bir renk değildir. Siyak renklerin olmaması, yani karanlık ortam anlamına gelmektedir.)

Işık filtresinden nasıl yararlandığımızı anlamak için aşağıdaki etkinliklerde verilen değerleri değiştirerek gözlemler yapmanız gerekiyor. Farklı renklerede filtreler belirleyebileceğiniz gibi ışığın rengini de değiştirebiliyoruz.

Bu etkinlikte dalga boyunu değiştirerek ışığın renklerinin nasıl farklılaştığını göreceğiz.
Animasyonda ibreleri fare yardımıyla tutup sürüklemeniz gerekiyor.