Kimya Endüstrisinin Faydaları

• Fabrikalar için ham madde sağlarlar.
• Çeşitli tüketim ürünlerin üretilmesini sağlar.
• İnsanlar için iş olanağı sağlar.
• Ülke ekonomisine katkı sağlar.
• Fabrikalarda çalışacak nitelikli insan oluşmasına yardım eder.

Kimya Endüstrisinde Çalışanlar

• Mühendis
• Kimyager
• Laborant
• Tekniker
• Teknisyen
• İşçi

Kimya Endüstrisinin Gelişimine Katkı Sağlayan Kuruluşlar

• TÜBİTAK
  Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu
• TKSD
  Türkiye Kimya Sanayicileri Derneği
• KMO
  Kimya Mühendisleri Odası
• EFCE
  Avrupa Kimya Mühendisleri Federasyonu
• MKE
  Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu
• PETKİM
  Petkim Petrokimya Holding A.Ş
• TKD
  Türkiye Kimya Derneği

Tüm elementler içinde sadece 6 tanesinin son katmanı tamamen doludur.

Diğer elementler katmanlarını doldurmak için başka elementlerle bir araya gelerek bileşikleri oluşturur. Nötr: Elektron alış verişi yapmamış atom. Ne artı ne de eksi.

İyon: Atomların nötr olmayan halidir. Atom ya elektron almıştır ya da elektron vermiştir.

Katyon: Atomun artı yüklü iyon halidir. Atom elektron vermiştir.

Anyon: Atomun eksi yüklü iyon halidir. Atom elektron almıştır.

Bir atomun iyon yükünün + veya – olduğu proton ve elektron sayıları arasındaki farka göre hesaplanır.

Başka bir örneği inceleyelim.

Elementlerin iyon yükleri sembollerinin üst bölgelerine sayı ve işaretleriyle beraber yazılır.
Örneğin;
+2 yüklü kalsiyum iyonunun gösterilişi:    …………………..  Ca²⁺
-3 yüklü azot iyonunun gösterilişi: ………………….. N^3-
+1 yüklü sodyum iyonunun gösterilişi: ………………….. Na⁺
-1 yüklü klor iyonunun gösterilişi: ………………….. Cl^–

İyonlar tek atomlu olabileceği gibi çok atomlu iyonlar da vardır.

Çok Atomlu İyonların İsimleri ve Formülleri
NH₄⁺ ……………………………………… Amonyum
PO₄^3- ……………………………………. Fosfat
NO₃^– ……………………………………… Nitrat
CO₃^2- …………………………………….. Karbonat
SO₄^2- …………………………………….. Sülfat
OH^–……………………………………….. Hidroksit
H₃O⁺…………………………………….. Hidronyum

Burada verilen çok atomlu iyonlardan başkaları da vardır. Yukarıda verilenler sıkça kullanılan iyon türleridir.

Kararlı Element Nedir?
Bir elementin son katmanı tamamen doluysa bu element KARARLIdır.
Bir elementin kararlı olması başka elementlerle bileşik yapmak istememesi, ‘kendi haline olması’ anlamına gelir.
Yani kararlı atomlar elektrona ihtiyaç duymadıkları için kendi kendilerine yeterler.

Soygaz ya da asal gaz olarak bilinen 6 elementin son katmanları tam olarak doludur. Bu elementler doğal olarak kararlıdır.

Kararlı Olmayan Atomlar
Bu atomların son katmanları tam dolu değildir.
Tüm atomlar tıpkı soygazlarda olduğu gibi son katmanlarını doldurmak ister. (Soygazlara benzemek ister)
Örneğin Sodyum elementinin 11 elektronu vardır. Bu elementin son katmanında 1 elektron bulunur.
O halde Sodyum kararlı değildir.
Bu 1 elektronunu başka bir atoma vererek fazlalıktan kurtulur ve sodyuma  tam dolu  olan 3. katmanı kalır.
Bu sayede Sodyum KARARLI hale gelir.

İlk 20 elementin kararlı iyon yükleri
Elementler kararlı hale geçerken elektron alır veya elektron verir demiştik.
Bir atom elektron almamış veya vermemişse iyon yükü yoktur.(nötr atom)

Ama elektron alışverişi yaptığında artı ve eksi yüklerle yüklenirler.
Eğer elektron alınıyorsa atom eksi yüklü,
Eğer elektron veriliyorsa atom artı yüklüdür.

Aşağıda ilk 20 elementin kararlı hale geçmek için kaç elektron alacakları veya kaç elektron verecekleri ve sonrasında iyon değerleri gösterilmiştir.

Yukarıdaki şekli incelediğimizde elektron sayısı 20 olan Kalsiyumun son katmanında 2 e bulunur. Kalsiyum ya 6 elektron daha alarak 4. katmanını tam dolu yapacak, ya da 2 elektronunu vererek geriye tam dolu 3. katmanı kalmasını sağlayacaktır.
Kolay olan 6 elektron almaktansa 2 elektron vermek olduğu için kalsiyum 2e verir ve kararlı hale geçer.
Eksi yüklü 2 elektronun gitmesi kasiyumu +2 yüklü hale getirir.

17 elektronlu Klor atomuna baktığımızda son katmanında 7 elektron vardır. Klor kararlı hale geçmek için ya 1 elektron alacak, ya da 7 elektronunu verecektir.
1 elektron almak daha kolay olduğu için klor başka bir atomdan 1 elektron alır ve kararlı hale geçer.
Eksi yüklü 1 elektronun gelmesi Kloru -1 yüklü hale getirir.

Soygazlar kararlı olduğu için + veya – yük almazlar. Elektron alışverişi yapmazlar.

Elementlerin iyon yükleri sembollerinin üst bölgelerine sayı ve işaretleriyle beraber yazılır.
Örneğin;
+2 yüklü kalsiyum iyonunun gösterilişi: ………………….. Ca²⁺
-3 yüklü azot iyonunun gösterilişi: ………………….. N^3-
+1 yüklü sodyum iyonunun gösterilişi: ………………….. Na⁺
-1 yüklü klor iyonunun gösterilişi: ………………….. Cl^–

Elektrik konusunda bir cismin nötr olabilmesi için + ve – yüklerin eşit olması gerektiğini öğrenmiştik.
Atomlar için de aynı durum geçerlidir.
Bir atomdaki + yüklü taneciklerin sayısı (yani protonlar), – yüklü taneciklere (yani elektronlara) eşitse bu atom nötr (yüksüz) demektir.

Yukarıda elektron dağılımı gösterilen atomu inceleyelim.
Çekirdekte proton sayısı 18 verilmiş.
Elektronlarını saydığımızda da 18 çıkıyor.
Bu atomun elektron ve proton sayısı eşit olduğu için NÖTR atomdur.

Bir atomun nötr olup olmadığını bulmak için toplama işlemi de kullanılabilir.
Protonlar + olduğu için +18
Elektronlar – olduğu için -18 yazarız.
Bu sayıları birbiriyle toplarız.
+18-18=0
SIFIR değerini bulabildiğimiz her atom nötr bir atomdur.

Başka bir atomu inceleyelim.

Bu atomun proton sayısı 17, yani +17
Elektron sayısı 15 yani, -15
+17-15= +2
Bu atom + 2 yüklüdür ve nötr değildir.

Katyon ve Anyon
Nötr olamayan atomlara İYON denir. İyonlardan + yüklülerine KATYON, – yüklülerine ANYON denir.
Ayrıntı için tıklayın >>

Kararlı Atom Nedir?
Bir atomun kararlı olabilmesi için katmanlarının tamamının elektronla dolu olması gerekir.

Yukarıdak, şekilde kararlı atoma bakarsak,
1. ve 2. katmanlar alabilecekleri tüm elektronları almış ve tam olarak dolmuştur. O halde KARARLIdır.

Kararlı olmayan atoma bakarsak,
1. katman en fazla 2 elektron alabilir dolu.   2. katman 8 elektron alabilir ama 4 tane var. Yani tam dolu değil. O halde KARARLI DEĞİL.

Elementlerden çoğu kararlı olmayan halde bulunur. Sürekli kararlı halde bulunan sadece 6 element bulunur. Bunlara soygazlar denir. Helyum, Neon, Argon, Kripton, Ksenon ve Radon son katmanları sürekli tam dolu olduğu için kararlı yapıdadır.

Atomlar Nasıl Kararlı Olur?
Son katmanı dolu olan atomların KARARLI olduğunu söylemiştik.
Tüm atomlar kararlı olmak ister. Yani elektron dizilimini soygazlara benzetmek ister. Bunun için elektron alır veya elektron verir.
Örneğin;

Yukarıdaki potasyum atomu kararlı değildir. Çünkü son katmanında sadece 1 elektronu vardır.
Bu atom ya 7 elektron alarak son katmanını 8 ‘e tamamlayacak, ya da 1 elektronunu vererek geriye 8 elektronlu 3. katmanı kalacak.
7 elektron almaktansa 1 elektron vermek daha kolay olduğu için atom bu elektronunu verir ve kararlı hale geçer.
Bu sayede +1 yüklü olur. Başka örnekler >>
Oktet Kuralı: Kararlı hale geçmek isteyen atomların son katmanını  8 elektrona tamamalamak istemesidir.
Dublet Kuralı: Kararlı hale geçmek isteyen atomların son katmanını  2 elektrona tamamlamak istemesidir. 1. katman en fazla 2 elektron aldığı için bazı atomlar için son katmanı 2’ye tamamlamak da kararlı hale geçmek için yeterlidir.  Az sayıda elektronu bulunan Hidrojen, lityum, berilyum, bor elementleri bu kurala uyar.

Fen ve Teknoloji Dersinde atomla ilgili öğrendiklerimiz tarih boyunca bilimsel araştırma yapan çok sayıda bilim insanının emekleriyle ortaya çıkmıştır. Atomlar mikroskopla görülmez. Gelişmiş atom mikroskopları atomu dışarıdan kısmen görüntüler. Elektron proton gibi tanecikler hakkındaki bilgilerimiz görerek değil, deneylerdeki sonuçları değerlendirerek ortaya çıkmaktadır.
Atomun yapısının neye benzediğini araştıran bilim insanları ve görüşleri aşağıda verilmiştir.

Atom Modellerinin Serüveni
Democritus (MÖ 400’lü yıllar) İlk kez atom kelimesini kullandı. Democritus atoma atomos yani bölünemez ismini vermişti. Kafasında belirli bir atom şekli yoktu. Atomu sadece tanecik olarak düşünüyordu.
Dalton (1800’lü yıllar) Atom hakkında ilk bilimsel çalışmayı yapan insandır. (Democritus sadece konu üzerinde düşünmüştü) Dalton atomun sert, içi dolu küre şeklinde olduğunu söylemiştir.
Thomson (1897) Atomun daha küçük parçacıklardan oluştuğunu buldu. Atomu üzümlü keke benzetmiştir. O’na göre kek artı yüklü, üzümler de eksi yüklü parçacıklardı. Yani elektronlar hareketsizdi.
Rutherford (1912) Rutherford’a göre Thomson’un teorisinde eksiklikler vardı. Rutherford, elektronların çekirdek etrafında döndüğünü, pozitif yüklü protonların da çekirdekte bulunduğunu belirtti. Eksi yüklü elektronların artı yüklü çekirdeğe düşmemesi için hareketli olması gerektiğini söyleyerek Nobel Kimya Ödülü aldı.
Bohr (1913) Elektronların çekirdeğin etrafında belirli kurallarla dolaştığını söyledi. Katmanları buldu. Elektronlar belirli katmanlarda bulunur dedi.
Modern Atom Teorisi (1930) Son görüşe göre atomda katman bulunmamaktadır. Bunun yerine  elektron bulutu denilen bir kavram getirilmiştir. Elektronların bulunma ihtimali olan geniş alanlara elektron bulutu denilmektedir. Modern atom teorisine göre elektronların çekirdek etrafındaki dönüşü bir lambanın etrafında dönen sineklere benzemektedir. Birden fazla bilim insanının ortak çalışmasıyla geliştirilmiştir.

Gördüğümüz gibi atom hakkındaki görüşler zaman içinde gelişme göstermektedir. Elektron proton ve nötronları oluşturan başka taneciklerin de olduğu bilinmektedir.

Günümüzde atom hakkında bilinemeyen hala çeşitli konular bulunmakta. İlerleyen yıllarda atom hakkında yeni bilgiler bulunabilir ve yeni atom modelleri ortaya çıkabilir.

Oyunda tanecikleri şekil üzerine sürükleyip yerleştirirken kurallara uymamız gerekiyor.
Elektron yerleştirilirken ilk önce 1. katmandan başlanır.
Elektron sayısı ve proton sayısı arasındaki fark atomun iyon yükünü verir.
İyon yükü (+ ve -) kaç olursa animasyonun sağ alt tarafında bunu görebiliriz.
Proton ve nötron sayılarının toplamı kütle numarasını verir.
Animasyonun sol üstünde bulunan çöp kutusu sayfayı temizler.

Yukarıda katman içinde hareket eden 2 elektron gösterilmektedir. Katmanlar çok sayıda elektron içerebilir.

Not: İlk katman en fazla 2 elektron, sonraki katmanlar en fazla 8 elektron bulundurur. (Bu kural bazı atomlar için geçerli olmayabilir.)
İlk 20 Elementin Elektron Dağılımı

Yukarıdaki şemada gösterilen elektron dağılımlarında katmanlar çizgi halinde gösterilmiştir. Gerçekte katmanlar çizgisel değil, geniş bir bölgededir.

Elektron Dağılımının Sayılarla Gösterimi
Bir atomun elektronları gösterilirken çizim yapmak çok zaman alır. Kolaylık olması amacıyla elektron dağılımı sayılarla da gösterilir.
Elementlerin listesi:
1     H  1
2     He     2
3     Li     2,1
4     Be     2,2
5     B     2,3
6     C     2,4
7     N     2,5
8     O     2,6
9     F     2,7
10     Ne     2,8
11     Na     2,8,1
12     Mg     2,8,2
13     Al     2,8,3
14     Si     2,8,4
15     P     2,8,5
16     S     2,8,6
17     Cl     2,8,7
18     Ar     2,8,8
19     K     2,8,8,1
20     Ca     2,8,8,2

Elementlerin listesi:
1     H     Hidrojen
2     He     Helyum
3     Li     Lityum
4     Be     Berilyum
5     B     Bor
6     C     Karbon
7     N     Azot
8     O     Oksijen
9     F     Flor
10     Ne     Neon
11     Na     Sodyum
12     Mg     Magnezyum
13     Al     Alüminyum
14     Si     Silisyum
15     P     Fosfor
16     S     Kükürt
17     Cl     Klor
18     Ar     Argon
19     K     Potasyum
20     Ca     Kalsiyum
21     Sc     Skandiyum
22     Ti     Titanyum
23     V     Vanadyum
24     Cr     Krom
25     Mn     Mangan
26     Fe     Demir
27     Co     Kobalt
28     Ni     Nikel
29     Cu     Bakır
30     Zn     Çinko
31     Ga     Galyum
32     Ge     Germanyum
33     As     Arsenik
34     Se     Selenyum
35     Br     Brom
36     Kr     Kripton
37     Rb     Rubidyum
38     Sr     Stronsiyum
39     Y     İtriyum
40     Zr     Zirkonyum
41     Nb     Niobyum
42     Mo     Molibden
43     Tc     Teknesyum
44     Ru     Rutenyum
45     Rh     Rodyum
46     Pd     Paladyum
47     Ag     Gümüş
48     Cd     Kadmiyum
49     In     İndiyum
50     Sn     Kalay
51     Sb     Antimon
52     Te     Tellür
53     I     İyot
54     Xe     Ksenon
55     Cs     Sezyum
56     Ba     Baryum
57     La     Lantan
58     Ce     Seryum
59     Pr     Praseodim
60     Nd     Neodimyum
61     Pm     Prometyum
62     Sm     Samaryum
63     Eu     Evropiyum
64     Gd     Gadolinyum
65     Tb     Terbiyum
66     Dy     Disprozyum
67     Ho     Holmiyum
68     Er     Erbiyum
69     Tm     Tulyum
70     Yb     İterbiyum
71     Lu     Lutetyum
72     Hf     Hafniyum
73     Ta     Tantal
74     W     Volfram
75     Re     Renyum
76     Os     Osmiyum
77     Ir     İridyum
78     Pt     Platin
79     Au     Altın
80     Hg     Cıva
81     Tl     Talyum
82     Pb     Kurşun
83     Bi     Bizmut
84     Po     Polonyum
85     At     Astatin
86     Rn     Radon
87     Fr     Fransiyum
88     Ra     Radyum
89     Ac     Aktinyum
90     Th     Toryum
91     Pa     Protaktinyum
92     U     Uranyum
93     Np     Neptünyum
94     Pu     Plütonyum
95     Am     Amerikyum
96     Cm     Küriyum
97     Bk     Berkelyum
98     Cf     Kaliforniyum
99     Es     Aynştaynyum
100     Fm     Fermiyum
101     Md     Mendelevyum
102     No     Nobelyum
103     Lr     Lavrensiyum
104     Rf     Rutherfordiyum
105     Db     Dubniyum
106     Sg     Seaborgiyum
107     Bh     Bohriyum
108     Hs     Hassiyum
109     Mt     Meitneriyum
110     Ds     Darmstadtiyum
111     Uuu     Ununnilyum
112     Uub     Ununbiyum
113     Uut     Ununtriyum
114     Uuq     Ununkuadyum
115     Uup     Ununpentiyum
116     Uuh     Ununheksiyum
117*     Uus     Ununseptiyum
118     Uuo     Ununoktiyum
119*     Uue     Ununenniyum
120*     Ubn     Unbiniliyum