İnsanlar tarafından kullanıldıktan sonra işe yaramaz hale gelen, kullanım ömrünü tamamlayan maddelere atık denir. . Atıklar ev, sanayi, okul, hastane vb. alanlarda oluşabilir.
Evlerde oluşan atıklara ise evsel atık denir.

Evsel atıklara örnek olarak;

• Yiyecek atıkları
• Atık yağ
• Poşet
• Bebek bezi
• Kağıt
• Peçete
• Ambalaj ve plastik kutular sayılabilir.

Katı Atıklar

• Pet şişe
• Pil
• Kağıt
• Cam
• Ambalaj
• Metal parçalar
• Akümülatör
• Kumaş

Sıvı Atıklar

• Atık yağ
• Kanalizasyon atıkları
• Deterjan
• Çamaşır suyu
• Kimyasal temizleyiciler

Geri Dönüştürülebilir Attıklar
Evsel atıklardan bazıları geri dönüşüm tesislerinde bazı işlemlerden geçerek tekrar kullanılabilir hale gelebilir. Bunlara örnekler verelim:

• Kağıt
• Cam
• Akümülatör
• Pil
• Alüminyum  (kola kutusu)
• Demir, çelik, bakır gibi metaller
• Elektronik atıklar
• Otomobil lastiği

Geni Dönüştürülemeyen Atıklar

• Meyve kabukları
• Ekmek, yemek vb. gıda atıkları
• Atık yağ (başka maddelere dönüştürülebilir ama tekrar yağ yapılamaz)
• Deterjan ve sabun
• Kozmetik ürünleri

Geri dönüşümüm pek çok olumlu yönü vardır. Atık maddeler tekrar kullanıldığı için çevreye olan zararları azalır. Yeni bir ürünü geri dönüşümle üretmek daha az enerji gerektirdiği için enerji tasarrufu sağlar. Ham madde tüketimini azaltır.

Yeniden Kullanma

Bazı atıklar geri dönüştürülmek yerine başka bir ürün olarak da kullanılabilir. Örneğin konserve kutularından saksı, kavanozlardan kumbara, otomobil lastiklerinden oturak, karton kutulardan oyuncak yapmak gibi çalışmalar bu kapsama girer.

Doğadaki çoğu madde karışım özelliğindedir.
Örnek verecek olursak yiyeceklerin neredeyse tamamı, hava, çeşme suyu, denizler, toprak, tahta, ağaçlar vb. birer karışımdır.

Gördüğümüz gibi doğadaki maddelerin büyük çoğunluğu karışım halinde bulunur.

Karışım Nedir?
İki veya daha fazla madde aralarında kimyasal bağ olmadan bir araya gelirse bu karışım olur.
Örneğin tuz ve şekeri bir kaba koyarsak aralarında kimyasal bağ gerçekleşmez. Tuz hala tuz, şeker hala şekerdir. Sadece iç içe geçmiş durumdadırlar.
Soluduğumuz hava da bir karışımdır.
Havada Azot, Oksijen, karbondioksit gibi gazlar bulunur.

Yukarıda hava karışımının içinde bulunan tanecikler görülmekte. Hava çeşitli bileşik ve elementlerden oluşmuş bir karışımdır.
Şekilden de görebileceğimiz gibi karışımı oluşturan tanecikler birbirinden ayrıdır, yani aralarında bağ yoktur.

Karışımların Özellikleri

• Karışımı oluşturan maddeler kimyasal özelliklerini kaybetmez.
• Karışımlarda fiziksel değişim gerçekleşir.
• Karışımların belirli bir erime-kaynama noktası yoktur.
• Karışımların belirli bir birleşme oranı yoktur.
• Karışımlar formül veya sembolle gösterilmez.
• Karışımı oluşturan maddeler fiziksel yollarla ayrılabilirler. Bu yöntemler buharlaştırma, süzme, eleme, suda yüzdürme, mıknatısla çekme, ayrımsal damıtma, ayırma hunisi vb.

KARIŞIM TÜRLERİ

Heterojen Karışım – Adi Karışım
Karışımı oluşturan maddeler karışımın her yerinde eşit olarak dağılmıyorsa bu tür karışımlara heterojen karışım denir.
Heterojen karışım her yerinde aynı özelliği göstermez.
Örneğin kum ve su karışımını düşünelim.
Kum dibe çöker su ise üstte kalır. İki madde tam olarak birbiri içinde dağılmaz. Karşımın üstünde su altında ise kum vardır.

Heterojen Karışıma Örnekler
Toprak, Tebeşir tozu+su, sıvı yağ+su, tuz+şeker, çorba, yemekler, odun talaşı su karışımı vb.

Homojen Karışım – Çözelti
Karışımı oluşturan maddeler karışımın her yerinde eşit olarak dağılmışsa bu bir homojen karışımdır.
Homojen karışım her yerinde aynı özelliği gösterir.
Örneğin çeşme suyu, su ve minerallerden oluşan bir karışımdır. Bir bardak suyu düşünelim. Bardağın üstü, altı, sağı solu, yani, her yerinde aynı özellikte su bulunur. Demek ki çeşme suyu homojen bir karışımdır.

Homojen Karımıma Örnekler
Tuzlu su(karıştırılmış), şekerli su, kola, gazoz, hava, metal alaşımları (çelik, pirinç, lehim), kolonya, sirke, tentürdiyot, çeşme suyu.

Aşağıda homojen ve heterojen karışım resimleri gösterilmiştir.

Homojen karışımlarda yani çözeltilerde karışımın çok iyi gerçekleşmesinin nedeni karışımı oluşturan maddelerden birinin diğerinin çözmesidir.
Örnek verirsen tuzlu suyu düşünelim.
Su, tuzu içinde çözer. Yani homojen şekilde karıştırır.
Çözücü ve çözünen örnekleri:
Tuzlu su ————  Çözücü : Su,  Çözünen : Tuz
Mürekkepli su —– Çözücü : Su,  Çözünen : Mürekkep
Çay  —————– Çözücü : Su,  Çözünen : Çay
Çeşme suyu  ——- Çözücü : Su,  Çözünen : Mineraller

Çözücü ve çözüneni bulurken zorlanırsak şu önemli noktaları hatırlamalıyız:

• Sulu çözeltilerde su her zaman çözücüdür.
• Su olmayan çözeltilerde karışımda hangi maddenin oranı daha fazlaysa çözücü o maddedir.

Çözeltiler 3 dala ayrılır.
1. Elektriği iletme özelliğine göre çözeltiler
A- ELEKTROLİT ÇÖZELTİ
Elektrik akımını iletebilen çözeltilerdir.
Limonlu su, tuzlu su, sirkeli su elektrolittir.
Elektrolit çözeltilerde çözünen madde +, – yüklü iyonlara ayrışarak çözünür. İletkenliğin nedeni budur.

B- ELEKTROLİT OLMAYAN ÇÖZELTİ
Elektrik akımını iletmeyen karışımlardır.
Şekerli su, alkollü su, hava elektrolit değildir.
Elektrolit olmayan çözeltilerde çözünen madde yüksüz moleküllere ayrılarak karışır. Bu nedenle elektriği iletmez.

2. Çözünen Madde Miktarına Göre Karışımlar
A- DERİŞİK ÇÖZELTİ
İçinde çözünen madde daha çok olan çözeltidir. Örneğin aynı miktarda iki bardak çaydan içine daha fazla şeker koyulan diğerinden daha derişiktir.

B- SEYRELTİK ÇÖZELTİ
Seyreltik Çözelti içinde çözünen miktarı az olan karışımdır.
Aynı miktardaki iki bardak çaydan içine daha az şeker atılan seyreltiktir.
Derişik ve seyreltik çözeltileri daha ayrıntılı incelemek için tıklayın >>>

3. Fiziksel Hale Göre Çözeltiler
Çözeltileri oluşturun karışımlar katı-sıvı-gaz olabilir.
Örneğin şekerli su çözeltisi bir katı-sıvı çözeltisidir. Şeker katı, su ise sıvıdır

Karışımlar iki veya daha fazla maddenin özelliklerini kaybetmeden bir araya gelmesiyle oluşur. Karışımlar saf maddeler değildir ve kendilerini oluşturan maddelere ayrılabilirler.

Karışımlar farklı özellikte olduğu için ayırma yöntemleri de farklılık gösterir.

1. Buharlaştırma Yöntemi
Katı sıvı karışımlarını ayırmak için kullanılır. Tuzlu suyu örneğini incelersek;
tuzlu su önce kaynatılır ve su buharı tuzdan ayrılır. Buhar bir kanal içinde soğutularak tekrar suya dönüştürülür. Böylece tuz ve su ayrı kaplarda elde edilmiş olur.
Deniz suyundan tuz elde etmek için kullanılabilir.

2. Mıknatıs Kullanma
Bazı karışımlar mıknatısın bazı metalleri çekme özelliğinden yararlanarak ayrılır. Örneğin demir tozu ve kum karışımı mıknatıs yardımıyla ayrıştırılabilir.

3. Eleme
Katı-katı karışımlarını ayırmak için kullanılan yöntemdir. Taneciklerin boyut farkından yararlanılır. Yani taneciklerin bazıları büyük bazıları küçük olmalıdır. Örneğin kum ve çakıl karışımı.

4. Süzme
Katı-sıvı karışımların ayrılmasını sağlar. Sıvı süzgeçten geçerken katı kalır. Örneğin makarnanın sudan ayrılması süzme yöntemiyle gerçekleştirilir.

5. Yüzdürme
Katı-sıvı karışımlarında kullanılır. Maddelerden birinin bir sıvı içinde yüzebiliyor olması gerekir. Örneğin odun talaşıyla çakıl karışımı yüzdürülerek ayrılabilir. Bu yöntem daha çok madencilikte kullanılır.

6. Ayrıma Hunisi
Sıvı-sıvı karışımlarında uygulanır. Birbirine karışmayan su ve sıvı yağ gibi karışımlarda ayırma hunisine yerleştirilir..

7. Savurma
Katı-katı karışımlarını ayırmak için kullanılır. Karışımda bulunan maddelerden bir tanesinin rüzgarda uçuşacak hafiflikte olması gerekir.

8. Ayrımsal Damıtma
Damıtma yöntemi sıvı – sıvı karışımları ayırmakta kullanılır.
Kaynama noktası farkından yararlanarak sıvılar ayrılır.
Örneğin su ve alkol karışımını ayırmak için bu yöntem kullanılabilir.

Kimya Endüstrisinin Faydaları

• Fabrikalar için ham madde sağlarlar.
• Çeşitli tüketim ürünlerin üretilmesini sağlar.
• İnsanlar için iş olanağı sağlar.
• Ülke ekonomisine katkı sağlar.
• Fabrikalarda çalışacak nitelikli insan oluşmasına yardım eder.

Kimya Endüstrisinde Çalışanlar

• Mühendis
• Kimyager
• Laborant
• Tekniker
• Teknisyen
• İşçi

Kimya Endüstrisinin Gelişimine Katkı Sağlayan Kuruluşlar

• TÜBİTAK
  Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu
• TKSD
  Türkiye Kimya Sanayicileri Derneği
• KMO
  Kimya Mühendisleri Odası
• EFCE
  Avrupa Kimya Mühendisleri Federasyonu
• MKE
  Makina ve Kimya Endüstrisi Kurumu
• PETKİM
  Petkim Petrokimya Holding A.Ş
• TKD
  Türkiye Kimya Derneği

1. Çözünmeye Sıcaklığın Etkisi.
Sıcaklık arttıkça çözünme hızı artar.
Sıcak suda şeker çözmek, soğuk suda çözmekten daha kolaydır.
Çamaşır yıkarken sıcak su kullanılmasının nedeni budur. Çamaşır deterjanı kirlerin çözünmesini sağlar. Sıcaklığın artması bu çözünmeyi artırır.
Bazı durumlarda sıcaklık çözünmeyi azaltır.
Örneğin gazozun içinde çözünen karbondioksit gazının çözünürlüğü sıcaklık attıkça azalır. Bu yüzden gazlı içeceklerde “soğuk içiniz” ibaresi bulunur.

2. Çözünmeye Tanecik Boyutunun Etkisi
Çözünen maddenin tanecikleri küçüldükçe çözünme hızı artar.
Örneğin lolipopu suda çözmeye çalışalım.

Lolipopu bütün olarak çözmeye çalışırsak kolay çözünmez. Eğer lolipopu bir çekiçle ezerek çözmeyi denersek kolayca çözündüğünü görürüz.

3. Çözünmeye Karıştırma Etkisi
Bir çözeltiyi karıştırmak;

Katı ve sıvılarda çözünmeyi hızlandırır.
Gazlarda çözünmeyi azaltır.

Örnek verirsek
Katı-sıvı karışımı olan şekerli suyu karıştırırsak şeker daha çabuk çözünür. Çayımızı veya toz içeceğimizi karıştırmamızın nedeni budur. (Çözünme hızlanmıştır)

Gaz – sıvı karışımı olan gazozu karıştırırsak gazozun içinde zaten çözünmüş olan karbondioksit gazının çözünürlüğü azalır ve gaz dışarı fışkırır. Gazlı içeceklerin çalkalanınca kabarmasının nedeni budur. (Çözünme azalmıştır.)

4. Basıncın Çözünmeye Etkisi
Basıncın artması gazların çözünürlüğünü artırır.

5. Maddenin Cinsinin Çözünme Hızına Etkisi
Çözücü ve çözünenin cinsi yani hangi maddeden oldukları çözünmeyle doğrudan alakalıdır. Bazı maddeler iyi bir çözücü olabilir. Bazı maddeler vardır ki hiç bir maddenin içinde çözünmeyebilir. Çayımıza taş atıp karıştırırsak bir çözünme gerçekleşmez.

UYARI:
Burada çözünme hızıyla çözünme miktarı(çözünürlük) karıştırılabilir.
Çözünme hızı zamanla alakalıdır.
Çözünürlük ise bir çözücüde çözünebilen maddenin miktarıyla alakalıdır.

Yukarıdaki örneklerde parçacık boyutu ve karıştırma çözünme hızını artırmasına rağmen çözünürlüğe etki etmez.
Sıcaklık ise hem çözünme hızına hem de çözünürlüğe etki eder.

İki çözeltiden içinde daha fazla çözenen daha DERİŞİKtir.
Ali çayına 2 kaşık şeker atıyor. Kardeşi Suna ise çayına 3 kaşık şeker.
Bu durumda Suna’nın çayı daha derişiktir.

Aşağıda su içine kırmızı boya katılmış sular görülmektedir.

Yukarıdaki 5 bardağı incelediğimizde;

En  derişik olan 5’tir. İçinde en fazla kırmızı boya çözünen 5 olduğu için.
En seyreltik olan 1’dir. İçinde en az kırmızı boya çözünen 1 olduğu için.
3. bardaktaki çözelti 1 ve 2 ‘den daha derişiktir. 4 ve 5’ten ise daha seyreltiktir.

Aşağıdaki resim derişik ve seyreltik çözeltilere başka bir örnektir:

Bir Çözeltinin Derişimini Artırma
Buharlaştırma: Bir çözeltiyi kaynattığımızda çözeltinin çözücüsü buharlaşarak azalır. Bu nedenle çözünen madde yoğunluğu artar. Örneğin yemeği çok kaynatırsak tadı daha tuzlu olur. Bunun nedeni kaynama sırasında suyun buharlaşması ve yemekteki tuz yoğunluğunun artmasıdır.

Çözünen Ekleme: Bir çözeltiye çözünen madde eklersek çözelti derişimi artar. Örneğin tuzlu suya biraz daha tuz koyup karıştırırsak çözelti daha derişik olur.

Çözeltinin Derişimini Azaltma
Çözücü ilave etme: Çözeltinin derişimini düşürmek için çözen madde ilave edilebilir. Örneğin tuzlu suya biraz su ilave edersek çözelti daha seyreltik olur.

Doymuş Çözelti
Belirli miktarda bir çözücü maddenin çözebileceği madde miktarının bir sınırı vardır.
Örneğin, bir bardak çay birkaç küp şekeri içinde çözebilir. Fakat çözebileceği şeker miktarının bir sınırı vardır. Bir bardak çayın 30 küp şekeri çözmesi mümkün değildir.

Özetlersek,
Bir çözelti, çözebileceği madde miktarının tamamı kadar çözünen madde taşıyorsa doymuş çözeltidir.
Doymuş çözeltiye çözünen madde eklersek eklenen madde dibe çöker.