Dolaşım sistemi 6

1 file(s) 0.00 KB

Download

Cevap anahtarı: 1D, 2A, 3C, 4B, 5C, 6D, 7A, 8B, 9A, 10C, 11D, 12C, 13D, 14D, 15A, 16A, 17B, 18A, 19A, 20B, 21C, 22B, 23A, 24B, 25C

Kanda en fazla alyuvarlar, sonra kan pulcukları ve en az akyuvarlar bulunur.

ALYUVAR
Kırmızı renklidir.
Kana kırmızı rengi veren hemoglobini taşır.
Hemoglobin sayesinde oksijen ve karbondioksit gazlarını taşır.
Yavru alyuvarların çekirdekleri vardır. Olgunlaştıklarında çekirdek kaybolur.
Kan hücrelerinden saysı en çok olandır.
Görevi:  Oksijen ve karbondioksit taşımak.
Yaklaşık ömürleri 120 gündür.
Kırmızı kemik iliğinde üretilir.

AKYUVAR

Beyaz renklidir.
Vücudumuzu mikroplardan korur.
Akyuvarlar mikropları yutarak veya bazı maddeler salgılayarak öldürür.
Çekirdekleri vardır.
Sayıları en azdır.
Görevi: Vücudu mikroplardan korumak.
Sarı kemik iliği ve lenf düğümlerinde üretilirler.

KAN PULCUĞU

Kanın Pıhtılaşmasını sağlar.
Çok küçüktürler.
Sayıları alyuvarlardan az, akyuvarlardan fazladır.
Çekirdeksizdirler.
Görevi: Kanın pıhtılaşmasını sağlar.
Kırmızı kemik iliğinde üretilir.

Bulancak Yalıköy Ortaokulu 6B sınıfı öğrencileri tarafından hazırlanmış hücre modeli örnekleri.

Hazırlayanlar: Eylül, Melisa,Rüzgar, Sadi, Kıvanç, Eren
__________

Hazırlayanlar: Ege, İrem, Bengisu, İrem, Ayşenaz, Mehmet Mert
______

Kanda bulunan bazı protein türleri kan gruplarının oluşmasını sağlar.

İnsanda 4 çeşit kan grubu vardır. Bunlar;

A
B
AB
0 (sıfır)
kan gruplarıdır.

Kanda bulunan Rhesus proteini Rh olarak adlandırılır ve kan gruplarının aşağıdaki gibi oluşmasını sağlar;

A Rh (+)
A Rh (-)
B Rh (+)
B Rh (-)
AB Rh (+);
AB Rh (-)
0 Rh (+)
0 Rh (-)

Kan Nakli
Ameliyat, yaralanma gibi durumlarda kaybedilen kanı vücudumuz hemen üreterek yerine koyamaz. Bu durumda hastaya dışarıdan kan vermek gerekir. Buna kan nakli denir. Kan nakli yapılırken kan veren ve kan alan kişilerin kan grupları ve Rh faktörleri aynı olmalıdır.
Örneğin A Rh(+) kana sahip bir hastaya sadece A Rh(+) kan nakil yapılabilir.

Karşılık beklemeden ve gönüllü olarak ihtiyaç sahiplerine kan vermeye kan bağışı denir. Bağışlanan kan hastaya hemen verilebileceği gibi kan bankası denilen yerlerde saklanarak ihtiyaç duyulduğunda kullanılabilir.

Türk Kızılay’ı kuruluşuna her zaman kan bağışında bulunmak mümkündür.

Kan bağışının faydaları.

• Yüksek tansiyona iyi gelir.
• Kan bağışından sonra vücut yeni kan hücreleri oluşturur ve kan tazelenmiş olur.
• Kan iliğinin yağlanmasını önler.
• Kanda yağlanmayı önler.
• Stres, baş ağrısı gibi olumsuzluklara iyi gelir.
• Kan bağışı yapan kişinin kanı hastalık var mı diye testten geçirilir. Bu sayede kan bağışçısında herhangi bir hastalık varsa belirlenmiş olur.
• Kan bağışı toplumu oluşturan insanlar arasında dayanışmayı artırır.

Not: hayvanlarda farklı kan grupları vardır.

Lenf sisteminin görevi dokular arasında kalan atık maddeleri taşımaktır. Kan dolaşımı atık maddelerin tamamını taşımaz. Geride kalan atıklar lenf dolaşımıyla hücrelerden uzaklaştırılır.

Lenf damarlarında atardamar ve toplardamar yoktur. Lenf damarlarında akış tek yönlüdür.

Lenf damarları neleri taşır?

• Su
• Proteinler
• Ölü ve yıpranmış hücreler
• Toz gibi yabancı maddeler
• Mikroplar
• Tam olarak sindirilememiş yağlar.

Lenf damarlarında dolaşan bu sıvının ismi LENF ‘tir.
Toplanan lenf sıvısı toplardamara aktarılır.

Lenf Düğümleri (lenf bezi)

Lenf dolaşımında lenf düğümleri de bulunur. Lenf düğümlerinin göre vücudun mikroplara karşı korunmasını sağlamaktır.  Taşıdığı akyuvarlar sayesinde mikroplarla mücadele edebilir.
Vücutta 600’e yakın lenf düğümü (lenf bezi) bulunmakla birlikte en önemli lenf düğümleri; bademcikler, Koltukaltı lenf bezi, boyun lenf bezleri, kasık ve leğen kemiği lenf bezleridir.

Hastalandığımızda lenf düğümleri şişer ve acır. Örneğin bademcikler.

Dolaşım Sistemi – Büyük Kan Dolaşımı – Küçük Kan Dolaşımı –  Atardamar – Toplardamar – Kılcal Damar – Kan Hücreleri – Nabız ve Tansiyon

Bu nedenle kalp ve damarların sağlıklı olması tüm organlarımızın düzenli çalışması anlamına gelmektedir.

Dolaşım sistemimizin sağlığı için dikkat etmemiz gerekenler.

• Yeterli ve dengeli beslenmeliyiz.
• Temiz hava solumalıyız.
• Düzenli spor yapmalıyız
  Hareketsiz yaşam kalp ve damarlarımız için iyi değildir.
• Yağlı yiyecekleri çok tüketmemeliyiz.
  Yağ vücudumuz için gereklidir ama fazla alınması damarlarımızda setleşme ve tıkanıklıklara neden olmaktadır.
• Sigara içmemeli, sigara içilen ortamlarda bulunmamalıyız.
  Sigara damar tıkanıklığına neden olmaktadır.
• Çok dar giysiler kan akışını engelleyerek dolaşım sistemine olumsuz etki yapar.

• Aşırı yorgun ve stresli olunmamalı.
  Stres kalp sağlığını olumsuz etkilemektedir.
• Düzenli olarak doktora gidilmelidir.
• Açık yaralardan mikrop gireceği için yaralı bölge temiz tutulmalıdır.
• Vücudumuzdaki kanın yüzde 20’sini kaybedersek hayatımız tehlikeye girer.

Dolaşım Sistemi Hastalıkları

Tetanos: Halk arasında kazıklı humma olarak da bilinir. Kaslarda kasılmayla ortaya çıkan ölümcül bir hastalıktır. Genellikle paslı yüzeylerin deriyi kesmesiyle bulaşır. Aşısı vardır.

Sıtma: Bazı sivrisineklerden(anofel) bulaşan ateşli bir hastalıktır. Çevre kirliliği ve beraberinde oluşan sivrisinekler hastalığın yayılmasını sağlarlar. Tedavisi vardır.

Kuduz: Hayvanlardan kan yoluyla bulaşan bir hastalıktır. Sinir sistemini etkileyerek ölüme neden olabilir. Aşısı vardır.

Tifüs: Bakterilerin neden olduğu, bitlerle insandan insana bulaşan bir hastalıktır. Ani başağrısı, titreme , ateş ve deride kabarmalar görülür. Antibiyotikle tedavi edilir.

AIDS: İnsanlarda bağışıklık sistemini yok eden bir hastalıktır. Virüsle yayılır. Kan yoluyla insandan insana bulaşır. tedavisi yoktur. Ölümle sonuçlanır.

Hepatit: Hepatit B ve Hepatit C gibi türleri vardır. Karaciğere etki ederek yaralar oluşturur. Siroz gibi başka hastalıklara neden olabilir. Aşısı vardır.

Varis: Kan damarlarının genişlemesi ve kıvrımlı bir şekil almasıdır. Bacaklarda genellikle yüzeye yakın damarlarda ortaya çıkar. Tedavisi vardır.

Bürger: Sigara içen insanlarda ayak damarlarında tıkanma şeklinde görülür.

Kalp romatizması: Kalp kapakçıklarının iltihaplanmasıdır.

Damar sertliği: Kan damarları içine biriken atık maddelerin kan akışını bozmasıyla oluşur. Damar esnek yapısını kaybeder. 50’li yaşlardan sonra görülür.

Kalp yetmezliği: Kalbin kan pompalama gücünün yetersiz olmasıdır. Çarpıntı, baygınlık ve halsizlik gibi belirtileri vardır.

Kalp krizi: Kalbi besleyen damarların tıkanması sonucu kalbin bazı bölümlerinin iyi çalışamamasıdır. Şiddetli göğüs ağrısı vardır. Ölümle sonuçlanma ihtimali yüksektir.

Anemi: Kansızlık olarak da bilinir. Kandaki alyuvar sayısının azalmasıdır. Kanın oksijen taşıma kapasitesi azalır. Halsizlik ve ten renginde değişme görülür. Beslenme yoluyla tedavisi mümkündür.

Lösemi: Kan kanseri olarak da bilinir. Kandaki akyuvarların kontrolsüz çoğalmasıdır.

Hemofili: Kanın pıhtılaşmama hastalığıdır.

Yüksek tansiyon: Kan basıncının normal değerlerin üzerinde olmasıdır. Organlara zarar verebilir. Belirtileri gideri ilaçlar vardır.

Dolaşım Sisteminde Görevli Yapılar

• Kalp
• Damarlar
• Kan

Bu yapıları sırasıyla tanıyalım;

Kalp

İnsan kalbi göğüs hizasında, iki akciğer arasında bulunur.

Kalp kanı vücuda pompalayan bir pompa görevi yapar. Kalbin bir bölümü kanı vücuda pompalarken diğer bölümü vücuttaki kanı emerek tekrar kalbe getirir.

Kalbin Bölümleri
İnsan kalbi sağ ve sol karıncık ve sağ ve sol kulakçık olmak üzere 4 odacıktan oluşur.

Kalbin bölümleri ve isimler aşağıdaki şekilde görülebilir.

Karıncığın duvarları kalındır. Bu da karıncığın daha güçlü olmasını sağlar.
Kulakçığın kasları karıncığa oranla daha incedir.

Kalbin sol bölümünde oksijence zengin kan (temiz kan) bulunur.
Kalbin sağında oksijeni az olan kan (kirli kan) bulunur.

Büyük Kan Dolaşımı

Kalpten çıkan kanın tüm vücuda pompalanarak vücut hücrelerinde kullanılıp kirlendikten sonra tekrar kalbe dönmesine büyük kan dolaşımı denir.
Amacı: Temiz kanı vücuda dağıtmak ve atık maddeleri vücuttan toplamak.
Büyük Dolaşım Sıralaması
Sol Karıncık –> Ana Atardamar (Aort) –>Vücut Kılcal Damarları –> Üst ve alt toplardamar –>  Sağ kulakçık

Küçük Kan Dolaşımı

Büyük dolaşımda kan tüm vücudu dolaşarak karbondioksit alır. Kirli hale gelen kanın tekrar oksijen alması gerekir. Bunun için küçük dolaşım devreye girer.

Karbondioksitli(kirli) kanın akciğerlere gidip oksijen alması ve karbondioksidi akciğerde bırakıp temizlendikten sonra tekrar kalbe dönmesine küçük kan dolaşımı denir.
Amacı: Kirli kanı akciğerlere götürüp oksijen almasını sağlamak
Küçük Dolaşım Sıralaması
Sağ karıncık –> Akciğer atardamarı –> Akciğerler –> Akciğer toplardamarı –> Sol kulakçık

Büyük ve küçük dolaşımı aşağıdaki şekle bakarak inceleyebilirsiniz.

Damar Çeşitleri

Vücudumuzdaki damarlar 3 çeşittir.

1. ATARDAMAR
Kanı kalpten dışarı taşıyan damarlardır. Akciğer atardamarı hariç hepsi oksijence zengin (temiz) kan taşırlar.
Duvarları diğer damarlardan daha kalındır. Kan basıncı fazladır.

2. TOPLARDAMAR
Kanı kalbe geri getiren damarlardır. Akciğer toplardamarı hariç (karbondioksitli (kirli) kan taşırlar.

3. KILCALDAMAR
Atardamar ve toplardamarlar arasında bulunur.  Kanı hücrelere kadar taşıyan ince damarlardır.

Kanın Yapısı

Kanımızda kan hücreleri ve kan plazması denilen sıvı kısım bulunur.

KAN PLAZMASI
Kan hücreleri plazma içinde bulunur.
Plazmanın %90’ı su, %10’u ise protein,yağ ve karbonhidrattır (Besin).
Görevi: Besinleri ve atık maddeleri taşır.

ALYUVAR
Kırmızı renklidir.
Kana kırmızı rengi veren hemoglobini taşır.
Hemoglobin sayesinde oksijen ve karbondioksit gazlarını taşır.
Yavru alyuvarların çekirdekleri vardır. Olgunlaştıklarında çekirdek kaybolur.
Sayısı en çok olan alyuvardır.
Görevi:  Oksijen ve karbondioksit taşımak.

AKYUVAR
Beyaz renklidir.
Vücudumuzu mikroplardan korur.
Akyuvarlar mikropları yutarak veya bazı maddeler salgılayarak öldürür.
Çekirdekleri vardır.
Sayıları alyuvarlardan azdır.
Görevi: Vücudu mikroplardan korumak.

KAN PULCUKLARI
Kanın Pıhtılaşmasını sağlar.
Çok küçüktürler.
Sayıları azdır.
Çekirdeksizdirler.
Görevi: Kanın pıhtılaşmasını sağlar.

kan hücreleri hakkında daha fazla bilgi >>>

Aşağıdaki animasyonda büyük ve küçük dolaşım anlatılıyor. Animasyonda kanın damarlarda ilerleyişi sırasında kirlendiğini renk değişimiyle anlayabiliyoruz.
Küçük Kan Dolaşım Nedir?
Vücutta kullanıldıktan sonra karbondioksit oranı artan kanın temizlenmesi gerekir. Bunun için akciğerlerimizdeki temiz havayla buluşması gerekir. Küçük dolaşım kalpten çıkan karbondioksitli kanın akciğere gidip oksijen alarak tekrar kalbe geri dönmesidir.
Büyük Kan Dolaşımı Nedir?
Akciğerde temizlenen kan tekrar vücuda dağıtılmalıdır. Kanın kalpten tüm vücuda pompalanması, vücutta kullanıldıktan sonra kirlenerek tekrar kalbe dönmesine büyük dolaşım denir.
Aşağıdaki Animasyonu İnceleyebilirsiniz.

Kalpte bulunan karıncık ve kulakçıklar arasında kapakçıklar bulunmaktadır. Bu kapakçıklar odalar arasında kan geçişinin düzenli olmasını sağlarlar. Aşağıdaki animasyonda kalbin içinde kanın ne şekilde hareket ettiği gösteriliyor. Bu hareket sırasında kulakçık ve karıncıklardaki kasılmalar ve kapakçıkların hareketine dikkat edilmeli.