Isı:
Sıcaklıkları farklı iki madde arasında gerçekleşen enerji aktarımına ısı denir.
Isının birimi Kalori veya Joule’dür
Kalorimetre kabıyla ölçülür.

Öz Isı:
Bir maddenin 1 gramının sıcaklığını

1 °C arttırmak için gereken enerjiye denir.

Her maddenin ayrı bir öz ısı değeri vardır. Bunun için öz ısı maddenin ayırt edici özelliğidir.
Öz ısının birimi J/g °C veya Cal/ g °C ‘tur.
c harfiyle gösterilir

Bazı maddelerin öz ısı değerleri ( J/g °C):
Su : 4.18
Alkol: 2.54
Zeytinyağı: 1.96
Demir: 0.36

Öz Isısı Çok Olan;
– Geç Isınır
– Geç Soğur
– İyi ısı iletkeni değildir.

Öz Isısı Az Olan;
– Çabuk ısınır
– Çabuk soğur
– İyi ısı iletkenidir.

Eşit süre ısıtılan aynı sıcaklıktaki farklı türden sıvılarda sıcaklık değişimi aynı olmaz

Suyun öz ısısı alkolden fazla olduğu için eşit süre sonunda alkolün sıcaklığı daha fazla olur.

Kütlenin Sıcaklık Değişimine Etkisi
Eşit şartlar altında kütlesi fazla olan sıvı daha geç ısınır.

Eşit süre sonunda B kabındaki sıvının sıcaklığı daha azdır.

Isı Alışverişi ve Hal Değişimi
Bir maddenin hal değiştirmesini ısı alışverişi sağlar.

ERİME – BUHARLAŞMA : Madde ısı alır
DONMA – YOĞUŞMA : Madde ısı verir

Hal Değişimi Isıları
Le: Erime ısısı
Ld: Donma Isısı
Lb: Buharlaşma ısısı
Ly: Yoğuşma ısısı
Hal değiştirme ısılarının birimi g/J veya g/cal’dir.
Hal değiştirme ısısı maddenin ayırt edici özelliğidir.

Bir maddenin bir gramının bir halden diğer hale geçmesi için gerekli ısı miktarıdır.
Örneğin: 1 gram kaynama sıcaklığındaki sıvı suyun yine aynı sıcaklıkta gaz hale geçmesi için gerekli olan ısıya buharlaşma ısısı denir.

Sıcaklık Zaman Grafikleri

Saf maddelerin erime noktası, donma noktası, kaynama noktası ve yoğuşma noktası belirli değerlerdir.
Örneğin su 0 °C ‘ta donar. Yine aynı sıcaklıkta erir.
Madde hal değiştirirken maddenin tamamı hal değiştirinceye kadar sıcaklık sabit kalır.
Sıcaklık zaman grafiğine bakarak maddenin hangi aralıklarda hal değiştirdiğini görebiliriz.

1934-38 yıllarında Birinci Beş Yıllık Sanayileşme Planı hazırlanmıştır. Planda ülkenin çeşitli illerine şeker, dokuma, maden, selüloz ve seramik fabrikaları kurulması kararı alınmıştır.

1950’den sonra kimya endüstrisine yapılan yatırımlar hızlanmıştır.

1961’de İzmit’e kurulan rafineri sayesinde LPG, motorin, fuel oil, jet yakıtı, gaz yağı üretilmiş ve yurt dışına satılmıştır.

1970’lerde kimyasal gübre üretimi hızlanmıştır.

1980’lerde küçük sanayi siteleri açılmış ve ilaç üretimi hızlanmıştır.

1980’lerde boya, tekstil gibi sektörler de hızla gelişmiştir.

Sulu çözeltilerinde hidrojen iyonu (H+) oluşturan maddelere asit adı verilir.
Sulu çözeltilerinde hidroksit iyonu (OH-) oluşturan maddelere ise baz adı verilir.

Bazı Yiyeceklerdeki Asitlerin İsmi;
Limon: Sitrik Asit
Çilek: Folik Asit
Üzüm: Tartarik Asit
Sirke: Asetik Asit
Elma: Malik Asit
Yoğurt: Laktik Asit

Çeşitli Ürünlerde Kullanılan Asitler;
Hidroklorik asit (HCI): Tuz ruhu : Lavabo temizlik ürünü olarak
Sülfürik Asit (H₂SO₄): Zac Yağı : Boya ve patlayıcı yapımı
Nitrik Asit (HNO₃):  Kezzap : Dinamit, kimyasal gübre yapımı
Fosforik asit (H₃PO₄): İlaç ve gıda sanayisinde kullanılır.

Çeşitli Bazlar ve kullanım alanları
Potasyum hidroksit (KOH): Arap sabunu, şampuan, pil ve gübre yapımında
Kalsiyum hidroksit (Ca(OH)₂): Çimento ve harç yapımında
Amonyak (NH₃):Temizlik malzemeleri, gübre ve patlayıcı yapımında kullanılır.

ph Değeri (asitlik – Bazlık Derecesi)

Bir maddenin asit ve baz olup olmadığını, ne kadar güçlü asit ya da baz olduğunu anlamak i.in pH cetveli denilen bir ölçü kullanılır. pH metre denilen aletle yapılan bu ölçüm 0 – 14 değerleri arasında değişir. pH ile ilgili bilgileri söyle özetleyebiliriz:

• pH = 7 ise ne asittir ne bazdır. Yani nötr.
• pH 7’den küçükse ölçülen madde asittir.
• Asitlerde pH sıfıra yaklaştıkça asidik özellik artar. Yani asidin gücü artar.
• pH 7’den büyükse bazdır.
• Bazlarda pH 14’e yaklaştıkça bazik özellik artar. Yani bazın gücü artar.

Asitlerin Özellikleri

• Suya hidrojen iyonu verirler.
• Tatları ekşidir.
• Tahriş edicidir. (Aşındırıcı. Örneğin mermeri aşındırır)
• Bazlarla tepkimeye girerek su ve tuz oluşturur.
• pH değeri 0-7 arasındadır.
• Mavi turnusol kağıdını kırmızıya çevirir.
• Metallerle tepkimeye girerek hidrojen gazı oluştururlar.
• Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir.
• Meyvelerde genellikle asit bulunur.
• Mermer, plastik, fayans gibi yüzeylere zarar verirler.

Bazların Özellikleri

• Suya OH (hidroksit) iyonu verirler.
• Tatları acıdır.
• Tahriş edicidirler.
• Ele kayganlık hissi verir.
• Asitlerle tepkimeye girerek su ve tuz oluşturur.
• pH değeri 4-14 arasındadır.
• Kırmızı turnusolu maviye dönüştürürler.
• Fenolftaleyn maddesiyle pembe renk verirler.
• Sulu çözeltileri elektrik akımını iletir.
• Metil Oranjla sarı renk verir.
• Temizlik maddeleri genellikle bazdır.
• Cam ve porseleni zamanla aşındırırlar.

Maddelerin kimyasal değişime uğrayarak yeni maddeleri oluşturma sürecine kimyasal tepkime denir.

Kimyasal tepkimelere örnek olarak;

• Hidrojen ve oksijenin birleşerek suyu oluşturması
• Fotosentez olayı
• Solunumla besinlerde enerji elde etmek
• Metallerin asitle birleşerek hidrojen gazı çıkarması
• Odunun yanması
• Yemeğin pişmesi gibi örnekler sayılabilir.

Yukarıdaki tepkimede Sodyum ve Klor birleşerek Tuz oluşturur.
Tepkimeye girenlerin özellikleri değişir.
Tuz, sodyum ve klorun özelliklerini göstermez.

Yukarıda 2 su molekülünün parçalanarak hidrojen ve oksijen oluşturması gösterilmektedir.

3. Kütlenin Korunumu
Bir kimyasal tepkimede, tepkimeye girenler ve ürünlerin atom sayısı ve çeşidi aynı kalır. Yani, atomlar yok olmaz veya yeni atomlar oluşmaz.
Atomlar sadece yer değiştirir.
Örneğin tepkimeye 5 gram madde girerse ürünlerin toplamı da 5 gram olmalıdır.
Örneğin tepkimeye 3 tane karbon atomu girerse ürünlerde de 3 karbon bulunmalıdır.

Bilim insanları elementleri daha kolay incelemek amacıyla çeşitli gruplara ayırmıştır. Bu gruplama periyodik sistem adıyla bilinir.

19. yüzyılda yapılan çalışmalarla,
– Wolfgang Döbereiner bilinen elementleri üçlü gruplara ayırmış,
– John Newlands, sekizli gruplama yapmış,
– Dimitri Mendeleyev elementleri kütle numarasına göre yatay sıralamış ve günümüzdeki cetvelin ana yapısını çıkarmış,
– Henry Moseley elementleri atom numarasına göre sıralamıştır.

Periyodik Sistemde dikey sıralamaya grup, yatay sıralamaya periyot denir.

Toplam 7 tane periyot, 18 tane grup bulunur.
Bu gruplardan 8 tanesi A, 10 tanesi B grubudur.
Elementler atom numarasına göre sıralanır.
Aynı gruplardaki elementlerin özellikleri benzerdir.
Aynı periyottaki elementlerin özellikleri benzerlik göstermez.

Periyodik tablodaki elementler ısı ve elektrik iletkenliği, fiziksel hali gibi özelliklerine göre 3 bölümde incelenir.

1. Metaller
Demir, bakır, alüminyum, kalsiyum, sodyum gibi elementlerdir.
— Oda koşullarında genellikle katı hâlde bulunurlar. Sadece cıva (Hg) katı hâlde bulunmaz.
— Yüzeyleri parlaktır.
— Tel ve levha hâline getirilebilirler.
— Isıyı ve elektriği iletirler. Bu nedenle elektrik telleri, soba gibi pek çok araç gerecin yapımında kullanılır.
— Erime ve kaynama noktaları yüksektir.
— Atomik yapılıdırlar.

2. Ametaller
Kükürt, azot, oksijen,karbon gibi elementlerdir.
— Yüzeyleri mattır.
— Isı ve elektriği iyi iletmezler.
— Tel ve levha hâline gelmezler.
— Molekül yapılıdırlar.
— Oda sıcaklığında farklı hâllerde bulunabilirler.
— Erime ve kaynama noktaları düşüktür.

3. Yarı Metaller
Bor, silisyum, germanyum,arsenik, tellür ve polonyum yarı metallere örnektir.
Bazı özellikleri metallere, bazıları ise ametallere benzerlik gösterir.

Kimya endüstrisi sanayinin çeşitli alanlarında üretilen malzemeler için kaynak sağlayan bir sektördür.

Fabrikalarda üretilen malzemelerin neredeyse tamamı kimya endüstrisinin ürünlerini kullanmaktadır.

Başlıca Kimya Endüstrisi Ürünleri

• Boya
• Temizlik ürünleri
• Kozmetik,
• İlaçlar
• Gübre
• Tarım İlacı
• Termoplastikler vb.
• Vernik
• Sentetik elyaf
• Petrokimya ürünleri (petrolden üretilen kimyasal ürünler)

Bu ürünlerin imalatında kullanılan ham maddenin %70’i yurt dışından alınmaktadır. Bu da kimya endüstrisini dışa bağımlı hale getirmektedir.

Kimya endüstrisi şirketlerin çoğu küçük ve orta ölçekli şirketlerdir. Büyük firmalar daha çok çok uluslu şirketlerdir.

İthal (yurt dışından alma) ettiğimiz başlıca kimya ürünleri

• Kauçuk ürünler
• Plastik ürünler
• Petrol ürünleri
• Eczacılık ürünleri-ilaçlar
• Organik kimyasallar

İhraç (yurt dışına satma) ettiğimiz kimya ürünleri

• Kauçuk ürünler
• Plastik ürünler
• Petrol ürünleri
• Eczacılık ürünleri-ilaçlar
• Organik kimyasallar
• Kozmetik
• Boya, vernik

Kimya sektöründe ithalat daha fazladır. Bu da ülkenin döviz kaybetmesine neden olmaktadır
Bunu önlemek için ekonomik getirisi yüksek ürünler üretmek gerekmektedir.

Türkiye’de Kimya Sektörünün Gelişimi

Türkiye’de kimya sektörünün geçmişi yakın tarihe dayanır.
İlk kimya tesisleri 20 yüzyıl başlarında Osmanlı’daki sabun fabrikalarıdır.
Cumhuriyetin ilanıyla kimya sektörü canlanmıştır. Cumhuriyetle birlikte;

• Patlayıcı
• İlaç
• Tarım kimyasalları
• Deterjan
• Matbaa mürekkebi vb. üretilmeye başlanmıştır.

1960 – 80 arasında devlet yatırımlarıyla büyük kimya tesisleri açılmıştır.
1980 sonrasında sektör hızla gelişerek bugünkü halini almıştır.

Kimya Endüstrisinin Bulunduğu Bölgeler

İstanbul – Kocaeli – Sakarya (Marmara) ve İzmir (Ege)
Petrol ve petrol ürünleri; deterjan, sabun, ilaç kimyasalları, boya sanayi

Akdeniz Bölgesi
Gübre ve petrol ürünleri

Karadeniz Bölgesi
Gübre fabrikaları

Kimya Endüstrisindeki İş Kolları

Kimya mühendisi, Maden mühendisi, Petrol mühendisliği  (kimyasalların madenlerden çıkarılması ve işlenmesiyle ilgilenirler)

Gıda mühendisliği (hazır gıdalardaki ürünleri inceler)

Ziraat mühendisliği (ilaç ve gübre üretimi)

Johann Wolfgang Döbereiner 

Benzer özelliğe sahip atomları üçerli gruplandırmıştır. (1817)
İsmi “Yohan Volfkank Döberaynar” şeklinde okunur.

A.E. Beguyer De Chancourtois

Elementleri dikey olarak sıralayan bilim insanıdır. (1863)
İsmi ” Aleksandır Beguyer Dö Şankurtua ” şeklinde okunur.

John Newlands

Elementleri atom ağırlıklarına göre sıraladı. (1864)
İlk defa atom numaralarını kullandı.
Elementlerin sekizli yapısını farketti.
Sekizli sistemi müzik notalarına benzetmiştir.

Julius Lother Mayer

Günümüzde kullanılan periyodik tabloya yakın bir model tasarlamıştır. (1864)
Elementleri fiziksel özelliklerine göre sıralamıştır.

Dimitri Mendeleyev

Mendeleyev elementleri atom ağırlıklarına göre sıraladı.
Oluşturduğu tablo 12 satır ve 8 sütundan oluşmaktadır

Henry Moseley

Periyodik sistemi atom numaralarına göre sıraladı (1913)

Glenn T. Seaborg

Periyodik tablonun altında bulunan iki periyotu eklemiştir. Bu satırlar Lantanitler ve Aktinitler olarak bilinir.
Elementleri atom ağırlıklarına göre sıralamıştır. (1869)
Tablosu 12 satır ve 8 sütunludur.
Günümüzde kullanılan periyodik sisteme en yakın modeli oluşturmuştur.

Bilim tarihi kaynakları incelendiğinde periyodik tablonun mucitleri Dimitri Mendeleyev ve Julius Lother Mayer olduğu görülür. Mayer, neredeyse aynı zamanda Mendeleyev’den haberi olmadan neredeyse aynı tabloyu oluşturmuştur. Yine de Mendeleyev tablosu daha ayrıntılı olarak hazırlanmıştır. Bu nedenle Mendeleyev ismi daha önemli bulunmaktadır.

1 – Fiziksel Değişim

Maddenin sadece görünüşünün değişmesidir.
Örneğin suyun kaynaması fiziksel değişimdir. Sıvı haldeki ve gaz haldeki su kimyasal olarak aynı yapıdadır. Atomlarının özellikleri değişmemiştir. Ama baktığımızda biri sıvı halde diğeri gaz halde görünmektedir.

Bir maddenin fiziksel değişim geçirmesine neden olan faktörler:

• Hal değiştirme (katı, sıvı, gaz)
• Kesme
• Öğütme
• Parçalama
• Yırtma
• Karıştırma
• Çözünme ( tuzun suda çözünmesi gibi )
• Katlama vb.

Fiziksel değişimde maddenin kimliği değişmez. Sadece atomlarının diziliş sıralaması, sayısı vb. değişir.
Ekmeği dilimlediğimizde tadı, kokusu, rengi değişmez.

Fiziksel değişime örnekler

Suyun donması – Ekmeğin kesilmesi – Yumurtanın çırpılması –  Mısırın öğütülmesi – Kumaşın kesilmesi – Tuzun suda çözünmesi – Demirin bükülmesi – Salatanın karıştırılması – Kağıdın katlanması – Paranın yırtılması – Ayakkabı tabanının aşınması – Kalemin açılması vb.

2 – Kimyasal Değişim

Maddenin kimliğinin değiştiği durumlardır. Bir madde kimyasal değişime uğradığında atomlarında da değişiklik olur. Maddenin şeklinde, tadında, kokusunda, renginde farklılaşma olur.

Bir maddenin kimyasal değişim geçirmesine neden olan faktörler:

• Pişirme
• Kızartma
• Paslanma
• Çürüme
• Mayalanma
• Ekşime
• Elektroliz (elektrik akımıyla atomlara ayırma)
• Bileşik oluşturma (atomların birleşmesi)

Bir olay eğer kimyasal değişimse genellikle ısı değişimi, duman çıkışı, kabarcıklanma, koku oluşumu, ses çıkışı, renk değişimi gibi belirtiler ortaya çıkar.

Kimyasal değişime örnekler

Kağıdın yanması – Mumun Yanması – Demirin paslanması – Gümüşün kararması – Yemeğin ekşimesi – Ekmeğin küflenmesi – Yoğurdun mayalanması – Patatesin kızarması – Soyulan elma veya patatesin kararması – Hidrojen ve oksijenin birleşerek suyu oluşturması – Çaya limon damlatılması – Bileşiklerin parçalanarak elementlerin oluşması vb.