Bir maddenin saf olabilmesi içinde sadece tek çeşit madde bulundurmasıyla mümkündür.
Örneğin saf altın dediğimizde içinde altından başka bir madde bulunmuyor demektir.
Saf Maddelerin Özellikleri:

• Tek çeşit maddeden oluşurlar.
• Küçük parçalara bölünse de parçalar aynı özelliği gösterir.
• Saf maddeler her yerlerinde aynı özelliği gösterir.

Saf maddelere Örnekler:

• Tuz
• Şeker
• Altın
• Su
• Oksijen
• Demir
• Gümüş vb.

KARIŞIM
İki veya daha fazla saf maddenin özelliklerini kaybetmeden birleşmesiyle oluşan maddelere karışım denir.
Karışımların Özellikleri:

• 2 veya daha fazla madde çeşidi bulundurur.
• Her yerinde aynı özelliği göstermez.
• Küçük parçalara ayrıldığında parçalar farklı özellikler gösterebilir.
• Karışımı oluşturan maddeler çeşitli yöntemlerle birbirinden ayrılabilir.

Karışımlara Örnekler:

• Toprak
• Ayran
• Salata
• Çorba
• Hava vb.

Karışımların Ayrılması
Karşımı oluşturan saf maddeler çeşitli yöntemlerle birbirlerinden ayrılabilir. Bu yöntemlerin bazılarını inceleyelim.

Eleme:
Katı maddelerin karışımlarını ayırmada kullanılan bir yöntemdir.
Elenecek maddelerin tanelerinin büyüklüğü birbirinden farklı olmalıdır. Küçükler elekten geçer, büyükler elekte kalır.
Örnek: Kum çakıl karışımı, kepek ve un karışımı, kömür ve kömür tozu karışımı.

Süzme:
Bu yöntem katı ve sıvılardan oluşan karışımları ayırmada kullanılır.
Örnek: Çayın süzülmesi, pirincin süzülmesi, makarnanın sudan ayrılması.

Mıknatısla Ayırma
İçinde mıknatıs tarafından çekilen metaller bulunan karışımlarda bu yöntemi kullanabiliriz.
Örnek: Buğday toplanırken metal parçaları tanelerin arasına karışabilir. Bu taneler mıknatısla ayrılabilir. Kum ve demir tozu karışı mı da mıknatısla ayrılabilir.

KARIŞIMLARIN AYRILMASININ ÜLKE EKONOMİSİNE KATKISI

Topraktan çıkarılan madenler başlangıçta saf değildir. Taş,toprak ve diğer madenlerden oluşan bir karışımdır. İstenilen madenin elde edilmesi için bu karışımın ayrılması gerekir.

Karışımları ayırma yöntemleri geri dönüşüm işlemlerinde de kullanılır.
Cam, plastik, alüminyum, demir gibi maddelerden yapılan ürünler kullanıldıktan sonra geri dönüşüm noktalarında toplanır. Çeşitli karışım ayırma yöntemleri kullanılarak tekrar kullanılabilir hale getirilirler.

Geri dönüşüm yoluyla üretilen ürünler topraktan maden çıkarılarak üretilenlere göre çok ucuzdur. Daha az enerjiye ihtiyaç duyar. Çevreye zarar vermez ve üretim süresi daha kısadır.

Isı bir enerjidir. Maddeler dışarıdan ısı aldıklarında veya kendi ısılarını kaybettiklerinde çeşitli değişiklikler yaşarlar. Bunları inceleyelim:

1- Isınma ve Soğuma

• Isı alan maddelerin sıcaklığı artar. Yani bu meddeler ısınır.
• Isı veren maddelerin ise sıcaklığı azalır. Yani bu meddeler soğur.

Çaydanlığa koyduğumuz soğuk suyu ocakta ısıtmaya başlarsak suyun sıcaklığı artmaya başlar.

Buzdolabına koyduğumuz dondurma ısı kaybeder ve sıcaklığı azalır.
Bu olayların nedeni maddelerin ısı alışverişi yapmasıdır.

• Sıcaklık termometreyle ölçülür.
• Isı alışverişi sıcaktan soğuğa doğru gerçekleşir.

2 – Hal Değiştirme
Maddenin katı, sıvı, gaz halleri arasında geçiş yapmasına hal değişimi denir.

• Katıdan sıvı hale geçmeye ERİME denir.
  Eriyen maddeler dışarıdan ısı alır. (ısınma)
• Sıvıdan katı hale geçmeye DONMA denir.
  Donan maddeler dışarıya ısı verir. (soğuma)
• Sıvıdan gaz hale geçmeye BUHARLAŞMA denir.
  Buharlaşan maddeler dışarıdan ısı alır. (ısınma)

KATI
Kalem, taş, masa gibi maddeler katıdır.
Katılar belirli bir şekli vardır. Yani dışarıdan etki edilmezse maddenin şekli değişmez
Katılar akışkan değildir.

SIVI
Meyve suyu, yağmur, deniz suyu gibi maddeler sıvıdır.
Sıvıların belirli bir şekli yoktur. Yani bardağa koyarsak bardak şeklini alır, kaseye koyarsak kase şeklini alır.
Sıvılar akışkandır.

GAZ
Soluduğumuz hava, yemek buharı, uçan balonun içindeki helyum gaz maddelere örnektir.
Gazların belirli bir şekli yoktur. Bulunduğu ortamın tamamını kaplar.
Gazlar akışkandır.

HAL DEĞİŞİMİ
Maddeler bir halden diğerine geçebilir.

Bir bardak su buzluğa bırakılırsa bir süre sonra donar. Böylece sıvı halden katıya geçmiş okur.

Sıcak tavaya koyduğumuz tereyağı erir. Böylece katı halden sıvı hale geçmiş olur.

Su dolu çaydanlığı ocağa koyup ısıtmaya başlarsak bir süre su kaynar. Bu sayede sıvı halden gaz hale geçmiş olur.

Mutfakta yemek pişerken yemek buharı camlarda damlalara dönüşür. Böylece gaz halden sıvı hale geçmiş olur.

• Maddeler hal değiştirdiklerinde sadece fiziksel özellikleri (görünüşleri vb.) değişir. Maddenin kimliği değişmez.

KÜTLE
Her maddenin belirli bir miktarı vardır. Bu madde miktarına kütle denir?
Örneğin marketten pirinç almak istersek pirinç tanelerini sayarak almak kolay bir yol değildir. Alacağımız pirinçteki madde miktarını bulmak için terazi kullanırız.
Kütle terazi ile ölçülür.

Kütlesi ölçülmek istenen cismi teraziye koyarız. Günümüzde genellikle elektronik terazi kullanılır ve ölçülen kütle ekranda sayılarla gösterilir.
Eski tip eşit kollu terazilerde kefelerden birine tartılacak cisim, diğerine de ağırlıklar bırakılır. Terazi dengeye gelene kadar ağırlık bırakılır. Sonunda cisim ve ağırlıklar dengelendiğinde kütle ölçülmüş olur.
Eşit kollu terazi etkileşimli animasyonu için tıklayın >>

Sıvı bir maddenin kütlesini ölçmek katılardan daha zordur. Çünkü sıvıyı bir kaba koyarak tartabiliriz. Kabın kütlesini bulduğumuz sonuçtan çıkarmamız gerekir.

190 g – 60 g = 130 gr sıvının kütlesi.

Bir kabın boş ağırlığına DARA denir.
Bir kabın içindeki sıvıyla beraber toplam kütlesine BÜRÜT KÜTLE denir.

HACİM
Bir maddenin kapladığı alana hacim denir. Bütün maddelerin az ya da çok bir hacmi vardır.
Balondaki havanın, bardaktaki suyun, evdeki masanın bir hacmi vardır.

Sıvıların hacmi dereceli silindirle ölçülür.

Katıların hacmi çeşitli şekillerde hesaplanabilir. Belirli bir şekli olmayan bir taşın hacmini hesaplamaya çalışalım:

Önce dereceli silindir belirli bir seviyeye kadar sıvıyla doldurulur. Örneğin 100 ml seviyesine kadar dolduralım.
Sonra taşı dereceli sindire bırakalım. Sıvının son seviyesini gözlemleyelim. Örneğin 160 ml’ye çıkmış olsun
Hacimler arasındaki farkı bulalım.
Taşın hacmi = Son hacim-İlk hacim
160 ml – 100 ml = 60 ml

• Suda yüzme
• Suda batma
• Suyu emme
• Suyu Emmeme
• Mıknatısla çekilme

Suda Yüzen ve Batan Maddeler
Maddeler suya bırakıldıklarında yüzebilirler veya batabilirler.
Suda yüzen maddelere tahta, mantar tıpa, pinpon topu, strafor köpük, plastik top örnek olarak verilebilir.
Suda batan maddelere çivi, taş, silgi, demir, toplu iğne, cam örnek olarak verilebilir.

Maddelerin suda yüzme veya batma özelliğinden yararlanarak çeşitli araçlar geliştirilmiştir. Gemiler maddelerin suda yüzme özelliğinden yararlanır. Gemilerin demir atması için kullanılan çapa ise maddelerin suda batma özelliğinden yararlanır.

Suyu Emen ve Emmeyen Maddeler
Günlük hayatta karşılaştığımız maddeleri suyu emip emmeme özelliğine göre sınıflandırabiliriz.
Suyu emen maddelere havlu, sünger, paspas, peçete, toprak, tuz gibi maddeler örnek olarak verilebilir.
Suyu emmeyen maddelere demir, cam, alüminyum folyo, plastik, fayans örnek olabilir.

Suyu emmeyen özel malzemeler sayesinde karda bile su geçirmeyen botlar yapılmıştır.
Suyu emme özelliği çok fazla olan bazı maddeler bebek bezlerinde kullanılır.

Mıknatıs Tarafından Çekilen ve Çekilmeyen Maddeler

Demir, nikel, kobalt maddelerinden yapılmış ürünler mıknatıs tarafından çekilir. Diğer maddeleri mıknatıs çekmez.

Mıknatısların geçme özelliğinde yararlanarak çeşitli teknolojiler üretilmiştir:
Buzdolabı kapılarında bulunan mıknatıslar kapının sıkıca kapanmasını sağlar.
Tornavidanın ucu mıknatıslık özelliği gösterir. Bu sayede vidaları daha kolay tutar.