• Birbirlerine temas eden yüzeyler arasında gerçekleşir.
• Genellikle harekete zıt yönde etki eder.
• Hareketi yavaşlatır veya yeterince güçlüyse durdurabilir.
• Pürüzlü yüzeylerde sürtünme fazladır.
• Pürüzsüz, kaygan yüzeylerde sürtünme azdır.
• Bazen sürtünmenin fazla olmasını bazen de ay olmasını isteriz.

Sürtünme Kuvvetini Artıran Durumlar

• Paraşütle atlamak.
• Kışlık ayakkabıların tabanlarının dişlerinin derin olması.
• Yazı yazmak.
• Zımpara kağıdı kullanmak.
• Halı kaydırmazı.
• Arabada frene basmak
• Tekerleğe kar zinciri takmak.

Sürtünme Kuvvetini Azaltan Durumlar

• Makinelerin yağlanması.
• Buz pateni pistinin pürüzsüz olması
• Eğilerek bisiklet sürmek
• Uçakların burnunun sivri olması

Test soruları sürtünme kuvvetinin özellikleri, sürtünmeyi artıran ve azaltan faktörler, hava ve su direnci gibi konuları kapsamaktadır.
Sorular hakkında görüş bildirmek isterseniz yorum bölümünden bize iletebilirsiniz.

Sürtünme kuvveti hayatın pek çok yerinde karşımıza çıkmaktadır.
Sürtünme kuvveti her zaman hareket yönüne zıt etki eder;

• Aşağı atlayan bir paraşütçü için yukarıya
• Hızlanan bir otomobil için geriye
• Doğuya giden bir gemi için batıya
• Kuzeye uçan bir uçak için güneye,
• İleri fırlattığımız top için geriye etki eder.

Havanın Sürtünmesi – Hava Direnci
Gazlarda da sürtünme kuvveti vardır. Havada uçan uçak, kuş, paraşüt gibi cisimlere hava direnci etki eder. Ayrıca otomobillere, koşuculara veya bisikletlilere de hava direnci etki eder.
Hava direnci bir sürtünme kuvveti olduğu için hareketi yavaşlatır.

Su Sürtünmesi – Su Direnci
Sıvıların oluşturduğu sürtünme kuvvetidir. Denizde giden gemilere, yüzücülere, balıklara vb. etki eder.
Su araçları sürtünmeyi azaltacak şekilde üretilir.

Sürtünme kuvveti bazen istediğimiz bir durumdur, işlerimizi kolaylaştırır; bazen de istemediğimiz bir şeydir, işlerimizi zorlaştırır.

Sürtünme Nerede Çok Nerede Az? Ortamın cinsi sürtünme kuvvetinin büyüklüğünü değiştirir. Az pürüzlü sert yüzeylerde sürtünme azdır. Çok pürüzlü ve yumuşak yüzeylerde ise sürtünme  çoktur.

• Fayans yüzey: Sürtünme az
• Kum: Sürtünme çok
• Cilalı tahta: Sürtünme az.
• Silgi: Sürtünme çok
• Az pürüzlü cam: Sürtünme az.
• Otomobil tekeri: Sürtünme çok
• Kışlık bot: Sürtünme çok
• Sörf tahtası: Sürtünme az
• Halı: Sürtünme çok

Sürtünme kuvvetini artırmak için;

• Araç tekerlerine zincir takılır.
• Ayakkabı tabanları çizgili yapılır.
• Halıların altına halı kaydırmaz konulur.
• Halterciler ellerine kaydırmaz toz sürer.
• Merdiven basamakların ucuna şerit halinde kaydırmaz takılır.
• Kalemlerin tutulan kısımları yumuşak plastikten yapılır.
• Hava sürtünmesini artırmak için paraşüt yüzeyi geniş yapılır.

Sürtünme kuvvetini azaltmak için;

• Makine parçaları yağlanır.
• Kapı menteşeleri yağlanır.
• Sürtünmeyi azaltmak için otomobil motoruna yağ konur.
• Bıçakların ucu ince yapılır.
• Uçak ve gemilerin ucu sivri yapılır.
• At jokeyleri ve motor yarışçıları sürtünmeyi azaltmak için öne doğru eğilir.
• Göz yaşı gözü kayganlaştırır.
• Tekerlek kullanmak.

Sürtünme kuvvetini artıran örnekler:

Merdivenlere yapıştırılan kaydırmaz bantlar sürtünmeyi artırarak ayağımızın kaymasını önler.

Paraşüt hava sürtünmesi sayesinde yavaş bir iniş yapar. Hava sürtünmesi harekete ters yünde kuvvet uygular. Bu da paraşütün düşüşünü yavaşlatır.

Sporcuların ellerine sürdüğü toz sürtünmeyi artırır. Bu sayede örneğin halterin demirini daha sıkı kavrayabilirler; elleri kaymaz.

Sürtünme rampası denilen yollara kum ve çakıl dökülür. Rampa inen kamyonlar frenleri patlarsa bu yollara girerek sürtünmenin etkisiyle yavaşlayarak dururlar.

Kalemlerin tutulan kısımları yumuşak plastik veya çıkıntılı yapılır. Bu da sürtünmeyi artırır. Bu sayede elimiz kaymadan yazı yazabiliriz.

Kar ayakkabılarının altına sürtünmeyi artıran çıkıntılı aparatlar takılır.

Halıların kaymaması için kullanılan kaydırmaz maddeler sürtünmeyi artırarak bu işi başarırlar.

Sürtünmeyi azaltan örnekler;

Gemilerin önü V şeklinde yapılarak su sürtünmesi azaltılır.

Bisiklet yarışçıları vücutlarını öne eğerek sürüş yaparlar. Bu sayede havayla temas alanları azalır. Bu da sürtünmeyi azaltır. Sürtünme azalınca daha hızlı bisiklet sürebilirler.

Bisiklet zincirlerinin yaşlanması sürtünmeyi azaltır.Bu sayede pedal çevirmek kolaylaşır.

Buz pateni ayakkabıları ince alt yüzeyleri sayesinde yere daha az temas ederler. Bu da sürtünmeyi azaltarak patencinin kolayca kaymasını sağlar.

Tekerler sürtünmeyi her zaman azaltır.

Kuvvetin ölçülmesi etkinliğinde kuvvet ve özellikleri, dinamometre okuma, dinamometrenin özellikleri hakkında çeşitli sorular bulunmaktadır.

Kuvvetin Ölçülmesi

1 file(s) 0.00 KB

Download

Kullanılan bazı dinamometre türlerini inceleyelim.

Bu dinamometrede iki ölçek bulunuyor. Bir taraf ağırlığı Newton cinsinden ölçerken diğer taraf kütleyi gram cinsinden ölçüyor.

Fen laboratuvarında kullanılan standart yaylı dinamometre.

Elektronik dinamometre. Şekildeki dinamometre 10N’a kadar ölçüm yapabiliyor ve hassas ölçümler için kullanılıyor. Elektronik dinamometrelerde yay bulunmuyor.

Mekanik, ibreli dinamometre. Bu tip dinamometrelerde yay bulunur fakat standart dinamometreleren farklı olarak kuvvet değeri ibreden ölçülür.

Bu dinamometre elimizle ne kadar kuvvet uygulayabileceğimizi ölçüyor. Eldeki kuvvet kayıplarının ölçülmesinde veya spor ürünü olarak kullanılıyor.

Ağır yükleri ölçmek için kullanılan bir dinamometre.

Bu dinamometre de bilek gücünü ölçüyor. Farklı olarak kuvvet silikon balonu sıkıştırarak oluşturuluyor.

Kuvvetin Özellikleri:
Hareketi başlatan, durduran, yavaşlatan veya hızlandıran; cisimlerde şekil değişikliği yapan etkiye kuvvet denir.
Topa vurduğumuzda hızlanması, oyun hamurunu sıktığımızda ezilmesi, frene basıldığında aracın yavaşlaması gibi pek çok olay kuvvet sayesinde gerçekleşir.

Kuvvetlerin büyüklüğü değişebilir.
Örneğin bir defteri kaldırmak için gerekli olan kuvvetle bir koltuğu kaldırmak için gerekli olan kuvvet aynı değildir. Farklı durumlar farklı kuvvetler gerektirir.

Kuvvetin Ölçülmesi
Kuvvet verdiği etkilere göre ölçülür. Kuvveti ölçen alete dinamometre denir. Dinamometre yayların esneklik özelliğinden yararlanarak çalışır.

El kantarı şeklindeki dinamometreye kuvvet uygulandığında içindeki yay uzar. Yay ne kadar çok uzarsa kuvvet de o kadar büyük olur. Dinamometrenin üzerinde cetvellerde olduğu gibi sayılar bulunur. Bu sayede kuvvetin ne kadar olduğu doğru şekilde belirlenebilir.

Dinamometre yapımı:
Gerekli malzemeler: Oluklu mukavva ya da fon kartonu Mukavva, Kancalı lastik saç tokası, Silindirik yapıda draje şeker kutusu, Silindir mukavva, Anahtarlık halkası, Yapıştırıcı, Makas, Kalem, Cetvel

işlem basamakları takip edilerek bir dinamometre yapılabilir.

Isaac Newton
Kuvvetle ilgili pek çok bilim insanı çeşitli çalışmalar yapmıştır. Bu bilme en büyük katkıyı yapan ise İngiliz bilim insanı Isaac Newton(ayzek nivtın)’dır. Kuvvet birimi olarak Newton (N) kabul edilmiştir. Yanı kuvvet büyüklüğünden bahsederken 3N, 5N gibi birim belirtilir.

Kuvvetin Birimi
Kuvvet hakkında yaptığı çalışmalarla ün kazanmış Isaac Newton’ın (Ayzek Nivtın) adını onurlandırmak için kuvvet birimi Newton olarak kabul edilmiştir. Newton kısaca N harfiyle gösterilir.

Kuvvetin gösterilmesi
Kuvvet F harfiyle gösterilir ve ok şeklinde çizilir.
Aşağıdaki resimde bir kutuyu iten inanın uyguladığı kuvvetin yönü gösteriliyor.

Kuvvet dinamometre adı verilen bir araçla ölçülür. Dinamometrenin diğer ismi Newtonmetredir.

Dinamometrenin içinde esnek bir yay bulunur.  Bu yaya kuvvet uygulandığında uzar. Uzama miktarı, dinamometre üzerindeki sayılardan yararlanılarak kuvvetin büyüklüğünü bulmamızı sağlar.

Hangi dinamometre seçilmeli?
Bir futbol sahasının uzunluğunu cetvelle ölçseydik kullanışlı bir araç seçmiş olmazdık. Aynı şekilde defterimize 10 cm’lik bir uzunluk çizmek istesek harita mühendislerinin kullandığı büyük mesafe ölçüm cihazlarını kullanmamız saçma olurdu.
Kuvveti ölçerken de benzer kuralları dikkate almamız gerekir.
10N’luk bir kuvveti ölçmek için en fazla 1N ölçebilen bir dinamotre kullanamayız.

Yukarıda çeşitli değerleri ölçebilen dinamotreler var.
En hassan ölçümleri yapmak için 1N’lık yani en küçük değeri ölçen dinamometreyi kullanırız.
20N’luk bir kuvveti ölçmek istersek bu sefer B dinamometresini kullanmalıyız.