Takımyıldızların özellikleri:

• Takımyıldızını oluşturan yıldızların birbirleriyle ilişkisi yoktur.
• Takımyıldızını oluşturan yıldızlar Dünya’dan bakıldığında aynı düzlemde görülmesine rağmen farklı düzlemdedirler.
• Takım yıldızlarının oluşturduğu şekil milyonlarca yılda değişime uğradığı için şekilleri değişmez kabul edilir.
• Kuzey ve Güney Yarım küreden görülen takım yıldızlar farklıdır.
• İnsanların hayal gücüyle ortaya çıkmışlar ve isimlendirilmişlerdir.
• İsimlerinin çoğu efsanevi (mitolojik) varlıklardan ve hayvanlardan gelmektedir.
• 88 takım yıldızı vardır.

Çok bilinen takımyıldızları

Gök adalar 10 milyonla 1 trilyon arasında yıldız barındırırlar. Güneş sistemimizin içinde bulunduğu Gök Adanın ismi Samanyolu’dur.
Galaksi içindeki tüm yıldızlar galaksinin kütle merkezi etrafında dönmektedirler.

Samanyolu Galaksisi veya Samanyolu Gök adası (Samanyolu’nun dışarıdan çekilmiş bir fotoğrafı olmadığı için eldeki bilgiler ışığında ancak tahmini bir şekil gösterilebilmektedir.

Güneş sistemi Samanyolu Gök Adası’nın Avcı kolunda yer almaktadır. Galaksinin merkezinin parlak olmasının nedeni o bölgedeki yıldız yoğunluğunun fazla olmasıdır.

Galaksiler şekillerine göre sarmal, eliptik ve düzensiz şekillerde olabilir. Samanyolu sarmal bir galaksidir.

Bazı gök adaların fotoğrafları

Evren Nedir?
Evren veya kainat gök cisimlerinin tamamına denir. Yani var olan her şey evreni oluşturur. Dünya, ay, güneş, gezegenler, meteorlar,  gök adaların hepsi evreni oluşturur.

Uzay Nedir?
Dünyanın dışındaki evrenin tamamı uzay olarak adlandırılır.

Haberleşme Uyduları:

• TÜRKSAT 1B : Görevini tamamladı
• TÜRKSAT 1C : Görevini tamamladı
• TÜRKSAT 2A : Görevini tamamladı
• TÜRKSAT 3A : Çalışıyor
• TÜRKSAT 4A : Çalışıyor
• TÜRKSAT 4B : Çalışıyor

Gözlem Uyduları:
İstihbarat edinmek, coğrafi konum belirlemek,çevresel değişimleri takip etmek gibi amaçlar için kullanılır.

• BİLSAT : Görevini tamamladı
• GÖKTÜRK 2 : Çalışıyor
• RASAT : Çalışıyor
• GÖKTÜRK 1 : Çalışıyor

1. Kızılötesi Termometre
   
   Astronotların vücut sıcaklığını ölçmek için kullanılmış ve ilerleyen yıllarda ev kullanımı için modeller geliştirilmiştir.
2. İtfaiyeci Gaz Maskesi
   
   Günümüzde kullanılan gaz maskelerinin daha hafif ve daha verimli hale gelmesini sağlayan teknolojiler geliştirilmiştir.
   3. Cep Telefonu
   
   Uzay haberleşmesi için kullanılan sistemler, uydular günümüz telefon ve televizyon iletişiminin temelini oluşturmaktadır.
   4. GPS
   
   Uydular yardımıyla Dünya yüzeyindeki bir cismin tam konumu bulunabilir. Buna GPS denir. Bu teknoloji de uzay araştırmalarının bir yan ürünüdür.
   5. Donma Engelleyici Sitemler
   
   Yolcu uçaklarında, trenlerde ve gemilerde kullanılan donmayı engelleyici teknolojiler
   6. Kevlar
   
   Kurşun geçirmez yeleklerin üretiminde kullanılan kevlar maddesi uzay araştırmaları sonucunda ortaya çıkmıştır.
   7. Şarjlı Elektrik Süpürgesi
   
   Başlangıçta uzay araçlarında kullanılmak amacıyla geliştirilmiştir.
   8. MRI
   
   Manyetik rezonans görüntüleme teknolojisinin kökeninde Uzay araştırmalarına katkı sağlayan bir şirketin çalışmaları bulunmaktadır.

Evren: Dünyamız da dahil etrafımızı kaplayan tüm alana evren diyoruz. Var olan her şey evrenin içindedir. Galaksiler, yıldızlar, gezegenler, asteroitler vb. evrende bulunur.
Günümüzde evrenin sonsuz olduğu ve sürekli genişlediği kabul edilmektedir.

Uzay: Evrenin Dünya dışındaki bölümüne denir. İnsanlar kendi gezenleri dışına uzay ismi vermişlerdir.

Not: Evren ve Dünya büyüklükleri orantısız çizilmiştir. Dünya çok daha küçüktür.

Örneğin, Türk dünyasından Ali Kuşçu gök bilimi (astronomi) alanında önemli çalışmalar yapmıştır.
Ali Kuşçu’nun yaptığı çalışmalar: 

• Ay’ın haritasını ilk çıkarak bilim insanıdır.
• Astronomi Risalesi isimli bir kaynak hazırlamıştır.
• İstanbul’un enlem-boylam derecelerini belirlemiştir

Astronomi(gök bilimi) Tarihi 
Astronomi çalışmaları çok dada eskilere dayanır. İlk insanlar yıldızlar ve ayın şeklini mağara duvarlarına kazımışlardır. Çinliler taş ve parşömenlere yıldızların konumlarını çizmişlerdir.

• MÖ 9000 : Orta Amerika’da Maya Uygarlığı yapıları içinde Ay, Güneş çizimleri bulundu.
• MÖ 5000 : Mısır’da 365 günlük takvim kullanılmıştır.
• MÖ 1000 : Çin’de birçok yıldız keşfedildi.
• MÖ 500 : İlk kez bir güneş tutulması önceden tespit edildi.
• MÖ 300 : Çin’de ilk yıldız patlaması gözlendi.
• MS 500 : Çeşitli gözlemevleri kurulmuştur.
• MS 1000 : İb-ni Sina gezegenlerin uzaklığını hesapladı.
• MS 1066 : İlk kez halley kuyruklu yıldızı gözlemlendi.
• MS 1400’ler : Astronom Uluğ Bey yaşamıştır. Yardımcısı Ali Kuşçu’dur. Semerkant Gözlemevi’ni kurmuştur.
• MS 1500’ler:  Leonardo da Vinci, Dünya’nın Güneş etrafında döndüğünü söylemiştir.
• MS 1550’ler: Giordana Bruno, “Dünya dönüyor” dediği için kilise tarafından yakılarak öldürülmüştür.
• MS 1600’ler: Ünlü astronom (gök bilimci) Galileo Galilei yaşamıştır.
• MS 1600’ler: Ünlü astronom (gök bilimci) Johannes Kepler yaşamıştır.
• 1577 : İstanbul Gözlemevi’nin kuruluşu.
• 1580 : Seyh ül İslam fetvasıyla İstanbul Gözlemevi’nin yıkılışı.
• 1608 :  Hollandalı gözlükçü Hans Lippershey (Hans Liperşey), ilk teleskobu icat etti.
• 1610 : Galileo ilk teleskopunu yapmış, Jüpiter’in uydularını, Satürn’ün halkalarını, Güneş lekelerini gözlemlemiş, Venüs’ün yörüngesini belirlemiştir.
  
• 1666 : Newton Ay’ın yörüngesini belirlemiştir.
• 1668 : Newton aynalı teleskopu yapmıştır.
  
• 1910 : Nüzhet Gökdoğan doğdu. (Modern Türkiye’nin ilk bayan astronomu).
• 1924 : Potsdam Gözlemevi’nde (Almanya) ilk güneş teleskopu kuruldu.
• 1929 : E.Hubble evrenin genişlediğini ileri sürmüştür.
• 1957 : Sputnik I uzaya fırlatılmış ve uzay yarışı başlamıştır.
• 1958 : NASA (ABD) kurulmuştur.
• 1961 : Yuri Gagarin uzaya çıkmıştır. (Uzaya çıkan ilk insan)
• 1969 : Ay’a ilk insan ayak bastı. İlk ayak basan insan Neil Armstrong’dur.
• 1971 : Mars’ın yüzeyine ilk kez araç indi.
• 1990 : Hubble uzay teleskobu uzaya gönderilmiştir.
  
• TUBİTAK-MAM Uzay Bilimleri Bölümü (Teknolojileri) kurulmuştur.

Teleskop Çeşitleri

Teleskoplar gök bilimcilerin (astronom) en çok kullandıkları aletlerdir. Gelişmiş bir dürbün gibi çalışan teleskoplar gök cisimlerinin gözlemlenmesi için kullanılmaktadır.
Mercekli Teleskop: İnce ve kalın kenarlı mercekler kullanılır.
Aynalı  Teleskop: Çukur ve tümsek aynalar kullanılır.
Radyo Teleskobu: radyo dalgaları kullanılır.

Gözlemevi

Gök cisimlerinin izlendiği, içinde güçlü teleskopların bulunduğu binalardır. Gözlemevleri genellikle şehir dışında ücra bölgelere yapılır. Bunun nedeni ışık kirliliğinden uzaklaşmaktır. Lambalardan yayılan ışıklar gökyüzünün parlamasına neden olur. Bu da gözlem yapmayı zorlaştırır.

Önemli gözlemevleri

• Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü
• Çanakkale 18 Mart Üniversitesi Astrofizik Araştırma Merkezi ve Ulupınar Gözlemevi
• Ege Üniversitesi Gözlemevi
• Erciyes Üniversitesi Radyo Astronomi Gözlemevi
• İstanbul Üniversitesi Gözlemevi Araştırma ve Uygulama Merkezi
• ODTÜ Gözlemevi
• TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi
• İngiltere Greenwich Gözlemevi
• Şili Paranal Gözlemevi 
•  Amerika Birleşik Devletleri Palomar Gözlemevi

TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi

Önemli gözlemevleri için tıklayın >>>

Uzay araştırmaları sadece teleskoplarla yapılan gözlemlerle sınırlı kalmamıştır. Uzay mekikleri ve uzay sondaları sayesinde gezegenler hakkında bilgi sağlanmaktadır.

Uzay Sondası
Bir gök cismine veya onun yörüngesine gönderilirler. Sondalar insansızdır. Uzaktan kumandayla çalışırlar. Gönderildikleri gezegenle ilgili bilgi toplarlar.  Sondaların fotoğraf çekme, toprak ve atmosfer analizi yapma gibi özellikleri vardır.
Günümüzde uzaya sonda gönderen ülkeler  Rusya, Ukrayna, ABD, AB, Japonya, Hindistan ve Çin’dir.

Ay’a ilk gönderilen sonda Luna 1‘dir. (1959)

Avrupa Uzay Ajansı Huygens sondası‘nı 2004’te Satürn’ün uydusu Titan’a gönderdi. Sonda 2005’te Titan’a indi ve Dünya’ya yaklaşık 350 fotoğraf gönderdi.

Mars’ı gözlemlemek için 2004 yılında Spirit  sondası gönderilmiştir. Spirit’in aynısı olan Opportunity sondası da 2007 yılında Mars’a inmiştir.

1977’de yola çıkan Voyager 1 sondası Jüpiter ve Satürn’ü ziyaret etmiş ve ayrıntılı fotoğraflarını çekmiştir. Bu sonda Dünya’dan en fazla uzaklaşmış olan insan yapımı alettir.

Uzay İstasyonu
Uzay araştırmaları uzun süren çalışmalar gerektirir. Astronot ve bilim insanlarının uzayda uzun kalabilmelerini sağlayacak, sürekli uzayda bulunacak araçlara ihtiyaç duyulmaktadır. Bunun için uzay istasyonları inşa edilmektedir.
1998 yılında yapılmaya başlanan Uluslararası Uzay İstasyonu çeşitli ülkelerin çalışmalarıyla oluşturulmuştur.
Uluslararası Uzay İstasyonu 6 mürettebatın çalışması için uygundur.

Uzay Giysileri
Astronotlar uzayda özel giysiler kullanırlar. Bu giysiler astronotları sıcaktan, soğuktan, basınçtan ve havasızlıktan korurlar.

Uzay Teknolojileri
Uzay yolculukları için geliştirilen teknolojiler günlük kullanım için de fayda sağlamaktadır. Çoğumuzun kullandığı teflon, uzayda kullanılan tükenmez kalem, alüminyum folyo, diş teli, güneş pili gibi aletler uzay araştırmaları sayesinde geliştirilmiştir.

Uzay Kirliliği
Uzaya gönderilen mekikler ve yapay uydular ömürlerini tamamladığında genellikle Dünya’ya geri dönmezler. Yörüngede başıboş dolaşan bu cisimler uzayda kirlilik oluştururlar. Bazen de çeşitli nedenlerle patlayan araçlar da uzayda kirlilik oluştururlar.

Dünyadaki ve ülkemizdeki önemli gözlemevlerinin fotoğrafları.

Gök Cismi Nedir?
Uzayı kaplayan cisimlere gök cismi denir. Yıldızlar, gezegenler, kuyruklu yıldızlar, meteorlar, takımyıldızları, galaksiler birer gök cismidir.

Yıldız Nedir?
Yıldızlar kendileri ışık yayan gök cisimleridir. Yıldızların bulutsu denilen gaz ve toz bulutlarının birleşip sıkışmasıyla oluştuğu düşünülmektedir.
Yıldızların oluşma süresi, yaşama süresi ve yok olma süreci vardır.  Yani yıldızların bir yaşan süresi vardır.
Yıldız ömrünü tamamladığında süpernova denilen patlama gerçekleşir ve yıldız yok olur.
Genç yıldızlar: Renkleri beyaz veya mavi, sıcaklıkları çoktur.
Orta yaşlı yıldızlar: Renkleri sarı veya turuncu, sıcaklıkları normaldir.
Yaşlı yıldızlar: Renkleri kırmızı, sıcaklıkları azdır.
Güneş orta yaşlı bir yıldızdır.

Yıldızların Yaşam Döngüleri

Yıldızlar bulutsu (nebula) denilen madde bulutlarından oluşur. Bulutsular uzayda maddenin toz ve gaz halinde yoğun olarak bulunduğu bölgelerdir.
Bulutsuyu oluşturan maddeler çökme ve patlama gibi olaylarla yıldızların oluşumunu sağlarlar.
Şekillerine göre farklı bulutsu türleri vardır.
Karanlık Bulutsu – Parlak Bulutsular – Yansıma Bulutsuları – Gezegenimsi Bulutsu

Yıldızların ömrü kütleleriyle ters orantılıdır. Büyük kütleli yıldızlar daha kısa ömürlüdür.

Nebula → Büyük yıldız → Süper dev → Koca yeni veya nötron yıldızı → Kara delik
Nebula → Küçük yıldız → Kızıl dev → Gezegenimsi bulutsu → Beyaz cüce → siyah cüce.

Takım Yıldızı Nedir?
Gökyüzüne baktığımızda yıldızların bazılarını birleştirerek çeşitli şekillere benzetebiliriz. Tarih boyunca insanlar da benzer şeyler yapmışlardır. Gökyüzündeki yıldızların bazılarını avcıya, bazılarını kovaya vb. benzeterek onlara isimler vermişlerdir. Bu şekillere takımyıldızı denir.
Günlük hayatta kullandığımız burç isimleri de takımyıldızlardan gelmektedir. Burçların bilimsel bir değeri yoktur.
Bazı takımyıldızları: Avcı(Orion), Büyükayı, Küçükayı, Ejderha, Kuzey Tacı, Andromeda, Lir, Akrep, yay, İnci …

Takım yıldızını oluşturan yıldızlar birbirinden çok uzaktadır. Buna rağmen Dünya’dan bakıldığında aynı düzlemde gibi görünürler.
Takım yıldızların şekilleri milyonlarca yıl içinde değiştiği için şekilleri değişmez olarak kabul edilir.
Takım yıldızları yön bulmak için ve astronomik gözlemlerde işaretleyici olarak kullanılabilirler.

Kuyruklu Yıldızlar (Kirli kartopu)

Gerçekte bir yıldız değillerdir. Kuyruklu yıldızlar donmuş hâldeki gaz ve tozlardan oluşur. Güneş etrafında eliptik bir yörüngede dönerler. Kuyruklu yıldızlar güneşe yaklaştığında buzlar erimeye başlar. Eriyen su ve toz bulutu güneş rüzgarı denilen kuvvetle itiler ve parlar. Bu parlaklık kuyruk gibi göründüğü için kuyruklu yıldız adını alır.

Bazı Kuyruklu Yıldızlar: Halley, Ikaye-Zhang, Shoemaker-Levy,  Hale-Bopp, Biele, Encke, McNaught …

Yıldız Kayması Nedir?
Kuyruklu yıldızlardan kopan taşlar veya meteorlar bazen atmosfere girer ve sürtünmenin etkisiyle ısınıp yanmaya başlar. Gökyüzüne baktığımızda yanarak hareket eden bu kayaları sanki yıldızlar kayıyormuş gibi görürüz. Gerçekte yıldızlar kaymaz.

Meteor Nedir?
Dünya atmosferine giren kaya parçalarıdır. Bu parçalar kuyruklu yıldızlardan kopabilir veya uzay boşluğunda serbest halde dolaşan taşlar olabilir. Meteorlar atmosfere girdiğinde ısınarak yanmaya başlar. Genellikle meteorların tamamı yere çarpmadan yanarak yok olur. Yere çarpan meteora gök taşı denir.

Gezegen Nedir?
Işık kaynağı olmayan, yıldızlardan aldıkları ışığı yansıtan, bir yıldızın yörüngesinde dönen, yıldızlara göre çok daha küçük ve soğuk gök cisimleridir. Dünya, Mars, Jüpiter gibi gök cisimleri birer gezegendir.

Işık Yılı Nedir?
Uzayda iki gök cismi arasındaki mesafe genellikle çok fazladır. Bu yüzden günlük hayatta kullandığımız kilometre, metre gibi uzunluk ölçüleri uzay için kullanışlı değildir. Örneğin Güneş’e en yakın yıldızın uzaklığı 39732000000000 km’dir. Bu kadar büyük bir sayıyı hem okumak hem de yazmak zordur. Bu yüzden uzaydaki mesafelerin uzaklığı ışık yılı denilen birimle hesaplanır.
Işığın bir yılda kat ettiği yola bir ışık yılı denir.
Güneş’e en yakın yıldızın uzaklığı 4,2 ışık yılıdır.

Galaksi Nedir?
Gök ada adıyla da bilinir. Milyonlarca yıldız , gezegen ve bulutsudan oluşan dev yapılardır. Şekillerine göre çeşitli isimleri vardır.
Galaksi türleri: Sarmal galaksi – Eliptik galaksi – Düzensiz galaksi

Dünyamız sarmal bir galaksi olan Samanyolu Galaksisi içindedir. Galaksiler ayrıntı >>