Eğik düzlem Nedir?
Bir ucu diğerine göre yerden yüksekte olan yatay düzlemlere eğik düzlem denir?

Eğik düzlemde kuvvetten kazanç ve yoldan kayıp vardır.

Eğik düzlemde kuvvetten kazanç sağlanırken yoldan da kayıp yaşanır. Yani yükü daha kolay taşımamıza rağmen daha uzun bir yoldan gitmek gerekir.

Eğik düzlemde yol uzadıkça kuvvetten kazanç artar. Aşağıdaki şekildeki 2 numaralı yol uzun ama eğimi az olduğu için daha kolay bir yoldur.

Eğik Düzlem Örnekleri

• Yük rampaları
• Çocuk kaydırağı
• Vida
• Balta ağzı
• Bıçak ağzı
• Merdiven
• Rampa yol
• Arşimet vidası
• Rüzgar türbini kanadı
• Gemilerin ön kısmı
• Engelli rampası

Vida ve Eğik Düzlem

1.

Bir eğik düzlemde K cismi 40N’luk F kuvvetiyle dengelendiğine göre K cismi kaç Newton olabilir?

A) 20N
B) 30N
C) 40N
D) 50N

ÇÖZÜM
Eğik düzlemler kuvvetten kazanç sağlarlar. Bu nedenle K cismi 40N’den daha büyük bir ağırlık olmalı ki kuvvetten kazanç sağlansın. D seçeneğinde olduğu gibi K cismi 50N olursa kuvvetten 10N kazanç sağlanmış olur. Cevap D

2.
I. Kuvvetten kazanç sağlar
II. İsten kazanç sağlar
III. Yoldan kayba neden olur.
Eğik düzlemle ilgili hangisi doğrudur?

A) Yanlız I
B) I ve II
C) I ve III
D)I, II ve III

ÇÖZÜM
Eğik düzlemler her zaman kuvvetten kazanç sağlar. Bu nedenle yoldan da kayba neden olurlar. I ve III doğrudur. Hiçbir basit makine enerjiden kazanç sağlamadığı için II yanlıştır.
Cevap C

3. 

30N’luk yükün etkisiyle dengede kalan P cisminin ağırlığı hangisi olabilir?

A) 20
B) 15
C) 10
D) 5

ÇÖZÜM
30N’luk yükün bağlı olduğu makara hareketli makaradır. Bu nedenle Ağırlığın yarısı yani 15N P yüküne bağlı olan ipe etki eder.

yükü 15 N kuvvetin dengelediğini bulduğumuza P cismi kuvvetten kazanç olması için 15N’dan büyük olmalıdır. Cevap A

4. Aşağıda verilen eğik düzlemlerden hangisi daha fazla kuvvetten kazanç sağlar?

ÇÖZÜM
Bir eğik düzlemde yolun eğimi azalırsa kuvvetten kazanç artar. eğimin artması yolun uzaması anlamına gelir.
30 derecelik açı bulunan B seçeneğinde eğim en azdır. Cevap B

5. Aşağıda verilen eğik düzlemlerden hangisi daha fazla kuvvetten kazanç sağlar?

ÇÖZÜM
Eğik düzlemde yolun yükseklikler aynı kalmak şartıyla yol uzarsa kuvvetten kazanç artar. En uzun yol C seçeneğinde olduğuna göre cevap C

6. 

Yukarıda verilen eğik düzlemde F kuvveti nedir?
A) 30N
B) 40N
C) 50N
D) 60N

ÇÖZÜM
Eğik düzlemlerde yük kuvvet, yol ve yükseklik arasında şu formül kullanılır:

Formülü uyguladığımızda;
60/F=6/3
F=30N
Cevap A

Basit Makinelerin Görevleri:

• Kuvvetten kazanç sağlayabilir.
• Kuvvetin yönünü değiştirebilir
• İşten kazanç sağlamaz.
• Bir işi daha kolay yapmayı sağlar.

1. Kaldıraç
Kaldıraçlarda bir destek ve  destek çubuğu sayesinde bir yükü daha kolay kaldırmayı sağlar. DEVAMI >>

2. Makaralar
Makaralar sabit ve hareketli olmak üzere ikiye ayrılır. Makaralar ip yardımıyla kullanılır.
Sabit makara kuvvetten kazanç sağlamaz. Sadece kuvvetin yönünü değiştirir.
Hareketli makaralar kuvvetten kazanç sağlar. Yani daha az kuvvetle bir işi yapmak mümkün olur. DEVAMI >>

3. Eğik Düzlem
Eğik düzlemler yolu uzatarak bir işi daha kolay yapmayı sağlar. Eğimli yollar, merdivenler, vidanın dişleri, eğimli rampalar örnek olarak verilebilir.

4. Dişliler
Dişli ya da çarklar birbirlerine dişleriyle bağlan makinelerdir. Dişliler harekerin yönünü, süratini ve kuvveti değiştirmek için kullanılır.
Birbirine temas eden dişlilerden büyük olan yavaş, küçük olan hızlı döner.

5. Tekerler
Günümüzden 5000 yıl önce Sümerliler tarafından icat edilen tekerlek sürtünme kuvvetini azalttığı için en önemli buluşlardan biri sayılır. Tekerlek yuvarlanma hareketinden yararlanır.

6. Çıkrık
Çıkrık bir kol yardımıyla çevrilen çarktır. Temelde kaldıraç mantığıyla çalışır. Kuyudan su çekilen makine de bir çıkrıktır.
Çıkrığın kolu (şekilde R ile gösteriliyor) ne kadar uzarsa kuvvetten kazanç o kadar artar.

____________________________________
İlgili Konular:

• Kaldıraç Resimleri

Fiziksel anlamda bir vida yapmak için silindir şeklindeki bir yüzeye eğik düzlemin sarılması gerekir. Bunu aşağıdaki resimde daha iyi görebiliriz.

Bir vidanın dişlerinin eğimi kuvvetten kazancın oranını belirler.  Eğer vida adımların açısı büyükse(dik) kuvvetten kazanç azdır. Bu açı küçüldükçe kuvvetten kazanç artar. Dolayısıyla yoldan kayıp oluşur. Yani vidayı daha fazla döndürmek gerekir.

Resimde de görülebileceği gibi en az eğimli dişlere sahip olan vidayı çevirmek en kolaydır. En çok eğimli vidayı çevirmek için ise diğerlerine oranla daha fazla kuvvet yugulamak gerekir.