Yakıldığında etrafına ısı veren maddelere yakıt denir. Yakıtlar günlük hayatta çeşitli amaçlarla kullanılır.

Yakıtların kullanım alanları

• Evlerde ısınmayı sağlar
• Otomobillerin çalışmasını sağlar
• Su ısıtmak için kullanılır
• Yemek pişirmeyi sağlar
• Termik santrallerde elektrik üretmeyi sağlar
• Sanayide metalleri eritmede kullanılır
• Uçakların uçması için enerji sağlar
• Çakmağın çalışmasını sağlar vb.

Yakıtlar fiziksel hallerne göre katı yakıt, sıvı yakıt ve gaz yakıt olmak üzere 3’e ayrılır.

1. Katı Yakıtlar
   Odun ve kömür türleri katı yakıtlardır. Odun ağaçlardan elde edilir. Kömür ise topraktan çıkarılır. Kömürler fosilleşmiş bitkilerdir.
   Dünyada en çok kullanılan katı yakıt kömürdür. Kömürün olumsuz yanı yandığında havaya çok duman vermesidir. Bu nedenle kömür kullanmak hava kirliliğine neden olmaktadır.
2. Sıvı Yakıt
   Sıvı yakıtların çöğu petrolden elde edilir. Ham petrol damıtılarak dizel, benzin, gaz yağı, jet yakıtı, fuel oil gibi sıvı yakıtlar elde edilir. Petrol de kömür gibi fosilleşmiş canlılardan oluşmuştur.
   Sıvı yakıt olarak kullanılan biyodizel bazı bitkilerden ve atık yağlardan insanlar tarafından üretilir.
   İspirto alkolden yapılan bir sıvı yakıttır.
3. Gaz Yakıtlar
   Doğalgaz, hava gazı ve biyogaz gaz haldeki yakıtlardır.
   Doğalgaz fosil bir yakıttır ve kömür madenlerinin yakınlarında, yer altından çıkarılır. Dünyada ve ülkemizde yaygın olarak kullanılır. Doğalgaz evlerin ısıtılmasında ve yemek yapmada, elektrik üretiminde ve bazı otomobillerin çalışmasında kullanılır.
   Havagazı kömürden elde edilen bir yakıttır.
   Biyogaz ise bitki ve hayvan atıklarının çürümesiyle oluşan yanıcı gazlardır.

Fosil Yakıt Nedir?
Petrol, kömür ve doğalgaz fosil yakıt olarak adlandırılır. Bu yakıtlar milyonlarca yıl önce fosilleşmiş canlı kalıntılarından oluşmuştur. Fosil yakıtlar kaynağını canlılardan alır. Canlılar ise besinlerini güneş enerjisine borçlu olduğu için fosil yakıtların asıl kaynağı Güneş’tir.

Fosil yakıtların kaynağı sınırlı olduğu için zamanla tükenecektir. Bu nedenle fosil yakıtlar yenilenemez enerji olarak sınıflandırılır. Ayrıca yandıklarında atmosfere yaydıkları duman nedeniyle hava kirliliğine neden olmaktadırlar.

Türkiye’de ve dünyada en çok fosil yakıtlar kullanılmaktadır. Özellikle ülkemizde fosil yakıt kaynakları azdır. İhtiyacımız olan yakıtın çoğunu dış ülkelerden ithal etmekte, bu nedenle ülke ekonomisi zarara uğramaktadır. Hem ekonomi, hem de çevre açısından daha iyi olan yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmek gereklidir.

Yenilenebilir Enerji

Fosil kaynaklı olmayan ve tükenmeyen enerji türleridir. Atmosfere zararlı gazlar yaymadığı için yenilenebilir enerji türlerinin çoğu çevreye zararsızdır.

1. Güneş enerjisi
   Güneş ışınlarından enerji üreten sistemlerdir. Güneşten sıcak su üreten güneş panelleri, güneşten elektrik üreten güneş pilleri ve yansıtıcı aynalardan oluşan güneş kuleleri günümüzde kullanılmaktadır. Bu teknoloji sürekli gelişmekte, güneşten daha çok yararlanabilen sistemler üretilmektedir. Ülkemizde özellikle sıcak su üretmek amacıyla kullanılmaktadır.
2. Rüzgar Enerjisi
   Rüzgarın hareketini bir jeneratör yardımıyla enerjiye çeviren sistemlerdir. Rüzgar türbini olarak adlandırılan bu sistemlerin büyük ve küçük modelleri vardır. Çevreye zararı yoktur. Türbinlerin dönerken çıkardığı ses gürültü kirliliğine neden olabilir. Son yıllarda ülkemizde kullanımı artmaktadır.
3. Jeotermal Enerji
   Yeraltı sıcak sularından faydalanılır. Termal suların sıcaklığı elektrik üretiminde veya evlerin ısıtılmasında kullanılır. Ülkemiz jeotermal enerji bakımından çok zengindir. Ülkemizdeki tüm jeotermal kaynaklar verimli olarak kullanılamamaktadır.
4. Hidroelektrik Enerji
   Barajlarda biriktirilen sular sayesinde elektrik üretilmesidir. Suyun hareketiyle jeneratörler çalıştırılır ve elektrik üretilir. Ülkemizde çok yaygındır. Duman oluşturmak ve uzun yıllar düşük maliyetlerle çalışır. Hidroelektrik santralin kurulacağı alanın iyi seçilmesi, tarihi alanların su altında kalmaması ve baraj yapılan akarsudaki su dengesinin bozulmaması gerekir.
5. Biyokütle Enerjisi
   Bitki ve hayvan atıklarının kullanılmasıyla üretilen enerjilerdir.
   Tezek: Hayvan dışkısının kurutulmasıyla oluşturulur. Kırsal bölgelerde kullanılmaktadır.
   Odun ve saman da yakacak olarak kullanılmaktadır. Biyoyakıt üretiminde kullanılan mısır, kanola, şeker kamışı da biyokütleye örnektir.
   Evlerde kullanılan kızartma yağlarından biyoyakıt yapılır. Bu yağlar belediyelerce toplanmaktadır. Atık yağların lavabodan dökülmesi su kirliliğine neden olur.

Soba ve Doğalgaz Zehirlenmeleri

Yakıtlar yandıklarında çeşitli zararlı gazlar oluştururlar. Bu gazlar baca yardımıyla dışarı verilir. Çeşitli nedenlerle gazın oda içine sızması zehirlenmelere neden olur.

Soba ve doğalgaz zehirlenmesini engellemek için alınacak önlemler:
– Soba çok doldurulmamalı
– Soba üstten tutuşturulmalı
– Baca temizliği düzenli olarak yapılmalı
– Yıpranmış borular yenileriyle değiştirilmeli
– Sofben ve kombiler yatak odası, banyo gibi alanlara yerleştirilmemelidir.
– Ortam havalandırılmalıdır.

Her maddenin ısı iletkenliği farklıdır. Bazı maddeler ısıyı çok iyi iletirken bazı maddeler de iyi iletmez. ısıyı iyi iletmeyen bu maddelere ısı yalıtkanı denir.

Isı yalıtkanlarının kullanım alanları

• Binalarda ısı yalıtım malzemesi olarak,
• Otomobillerde yalıtım malzemesi olarak,
• Kışlık giysilerde,
• Fırınlarda,
• Buz dolabı ve soğutucularda,
• İşçilerin bazı güvenlik ekipmanlarında,
• İtfaiyeci giysilerinde,
• Kamp için tasarlanan uyku tulumlarında,
• tencere ve tavaların kulplarında,
• Fırın eldivenlerinde,
• Termoslarda,
• Kış sporu (kayak vb) yapan sporcuların giysilerinde,
• Bina camlarında,
• Evlere yemek servisi kutularında vb

Isı Yalıtım Malzemeleri

Plastik Köpük
Yanıcıdır. Uzun ömürlüdür. Binaların iç ve dış duvarlarında kullanılır. Çevreye zararlıdır. Fiyatı uygundur.

Ahşap
Yanıcıdır. Kısa ömürlüdür. Binaların döşemelerinde kullanılır. Çevreye zararı yoktur. Fiyatı çok pahalı değildir.

Katran
Yanıcıdır. Kısa ömürlüdür. Tavanlarda ısı yalıtımı amacıyla kullanılır.

Cam Yünü
Kolay alev almaz. Uzun ömürlüdür. Tesisat borularında, binaların tavanlarında, iç ve dış duvarlarda kullanılır.  Çevreye zararı yoktur. Fiyatı ucuzdur.

Silikon Yünü
Kolay alev almaz. Uzun ömürlüdür. Bina dış cephelerinde kullanılır.  Çevreye zararı yoktur. Fiyatı çok ucuzdur.

Taş yünü
Kolay alev almaz. Uzun ömürlüdür. Binaların iç ve dış duvarlarında ve tavanlarında kullanılır. Çevreye zararı yoktur. Fiyatı ucuzdur.

Yalıtım malzemesi seçilirken ortamın özelliklerine ve süresine dikkat etmek gerekir. Örneğin yangın riski olan alanlarda plastik köpük gibi yanıcı özelliği olan yalıtım malzemesi kullanmak uygun olmaz.

Binalarda ısı yalıtımı kışın evlerimizin soğumaması için, yazın da ısınmaması için kullanılır.

Isı yalıtımının faydaları

• İçerideki ısıyı korur. Bu nedenle evler kışın çabuk soğumaz.
• Isı yalıtımı varsa evimiz yazın çabuk ısınmaz.
• Isı yalıtımı daha az yakıt tüketmemizi sağlar.
• Isı yalıtımı para tasarrufu sağlar.
• Isı yalıtımı (yakıt tüketimini azalttığı) için hava kirliliğini azaltır.
• Yalıtım malzemeleri duvarların nemlenmesini önlediği için boya kabarması ve duvarda çatlamalar olmaz.
• Binanın ömrü uzar.
• Yaşam kalitesini arttırır.

Evlerde ısının büyük çoğunluğu çatıdan kaybolur. Bu nedenle çatılara iyi ısı yalıtımı yapılmalıdır.

Pencerelerde ısı yalıtımı için çift cam kullanılır. Çift camın arasındaki hava alınmıştır. Boşluk ısıyı iyi iletmediği için ısı yalıtkanı görevi yapar. Bu sayede camlar ısı yalıtımına katkı yapar.

Isı çabuk iletilmesini gerektiren yerler vardır. Örneğin yemek pişirirken ocaktaki ısının hemen yemeğe ulaşması gerekir. Bu nedenle tencere – tava gibi kapların tabanı ısı iletkenlerinden yapılır.

Banyoda paspasa ve fayansa dokunduğumuzda fayans ayağımıza daha soğuk gelir. Bunun nedeni vucudumuzdaki ısının fayansta hemen iletilmesi ve ısı kaybetmesidir.

Fayans zeminde halıya göre ısı daha iyi iletilir. Bu nedenle fayans ayağımıza daha soğuk gelir.

Isı İletkenliği Deneyi
Maddelerin farklı ısı iletkenliklerinin bulunduğunu göstermek amacıyla bir deney düzenleyebiliriz. Aşağıdaki fotoğrafta her kolu farklı metalden yapılmış bir deney aleti görüyoruz. Çubukların ucunda mum parçaları var. Düzenek tam ortadan ısıtılıyor ve ısıyı iletme hızları farklı olan metaller sayesinde mumların erime süresi de farklı oluyor. Bu deneyde Gümüşün ısı iletkenliği diğerlerinden fazla olduğu için ilk önce bakır çubuktaki mum erir.
(İlginizi çekerse –Metallerin ısı iletkenliği değerleri )

Önceki bilgilerimizi hatırlayalım:

• Isı bir enerji türüdür.
• Maddeler birbirlerine ısı alıp verebilir.
• Isı alan bir maddenin genellikle sıcaklığı artar.
• Isı veren bir maddenin genellikle sıcaklığı azalır.
• Birimi kalori veya jolule (jul)’dür.
• Kalorimetre kabıyla ölçülür.

Günlük hayatta çoğu zaman ısı enerjisine ihtiyaç duyarız;

• Vücudumuzu ısınması,
• Binaların ısıtılması,
• Yemek pişirme,
• Banyo suyunun ısıtılması,
• Yaz aylarında deniz suyunun ısınması ısı enerjisi sayesinde gerçekleşir.

Isı Nasıl Yayılır?
Isınan bir maddenin tanecikleri hızlanır. Hızlanan tanecikler yanındaki yavaş taneciklere çarparak onları da hızlandırır. Bu sayede ısı madde içinde yayılmış olur.

Isı İletkeni Nedir?
Farklı maddelerin ısıyı iletme miktarları da farklıdır. Çıplak ayakla evimizdeki halı ve fayans zemine bastığımızda farklı sıcaklıklar hissederiz.

Ocakta kaynayan çaydanlığın metal kısmı elimizi yakarken sap kısmı yakmaz.
Bunlar maddelerin farklı ısı iletkenliklerinin olduğunu gösterir.

• Tencere ve tavaların metal yüzeyi
• Kalorifer peteği
• Soba borusu
• çaydanlık altı vb ısı iletkenlerine örnek olarak verilebilir.

Metaller genellikle iyi ısı iletkenidir. Isı iletkenliği hakkında detaylı bilgi için TIKLAYIN >>

Isı Yalıtkanı
Isıyı iyi iletmeyen maddeler ısı yalıtkanı olarak kullanılır.

Isı yalıtkanları yüksek sıcaklığın insanlara zarar vermesini engellemek için ve binalarda ısı yalıtımı yapmak için kullanılır.

Isı Yalıtımı Nedir?
Evlerimizin kışın sıcak yazın ise serin olmasını isteriz. Kış aylarında yaktığımız odun ya da kömür odayı ısıtır. Bu ısı hemen kaybolmasını istemeyiz. Bunun için evlerimizde ısı yalıtımı yapmamız gerekir. Evlerde ısı yalıtım malzemeleri duvarlara, çatıya, pencere ve kapılara ve bina zeminine yerleştirilir.

Isı yalıtımı hem para tasarrufu sağlar hem de duman oluşumunu azalttığı için çevrenin korunmasına katkı sağlar.

Isı yalıtımı hakkında detaylı bilgi için TIKLAYIN >>

Yoğunluğu fazla olan maddelerin dibe battığını biliyoruz. Eğer su donduğunda yoğunluğu artsaydı kutup gibi soğuk bölgelerde donan su kütleleri denizin dibine inerek canlı yaşamını olumsuz etkilerdi.
Okyanuslar ve soğuk göller dipten donmaya başlar ve canlı yaşamı son bulurdu.

Görüldüğü gibi buz tabakaları suyun üzerindedir.

Bunu evde suyun içine buz kalıbı koyarak da gözlemleyebiliriz.

Göllerin yüzeylerinin donması alt tabakaları soğuktan koruyan bir yorgan görevi yapar.  Soğuk gölün iç yüzeylerine ilerleyemez ve canlılık devam eder.

Suyun yoğunluğu 1 g/cm³
Buzun yoğunluğu 0,9 g/cm³

Çoğu zaman cisimlerin şekline bakarak yoğunluklarını tahmin edemeyiz. Bu nedenle yoğunluğu hesaplamak için matematiksel bir formüle ihtiyacımız vardır.

Yoğunluğu Hesaplama

Bir maddenin birim hacminin (1 cm³) kütlesine maddenin yoğunluğu denir.

Bir cismin yoğunluğunu bulmak için cismin kütlesini hacmine böleriz.

Formülde verilenleri sembollerle yazarsak,

d: yoğunluk
m: kütle
V: Hacim

Formülümüz şu şekilde olur;

Yoğunluğun birimi g/cm³ (gram bölü santimetre küp)

Yoğunluğunu hesaplayacağımız bir cismin kütlesini nasıl hesaplarız?

Kütle eşit kollu teraziyle ölçülür. Günümüzde kullanılan elektronik teraziler de kütleyi kolaylıkla ölçebilir.

Kütleyi 400 g olarak ölçüyoruz.

Sonra cismin hacmini bulmamız gerekiyor. Hacmini bulmak istediğimiz cisim geometrik şekilli küp, dikdörtgen prizma vb olsaydı bu cisimlerin kenar uzunluklarından hacimlerini bulabilirdik.
Bizim ölçümümüzde taş gibi düzgün şekli olmayan bir cisim var.
Bu cismin hacmini ölçmek için cismi su dolu dereceli silindirin içine atarız. Taş su seviyesinin yükselmesini sağlar. Su seviyesindeki yükselme miktarı taşın hacmine eşittir.

Hacmi 200 cm³ bulduk (sıvılarda cm³ yerine mililitre (ml) kullanılabilir)

Yoğunluğu bulalım.

Yoğunluk = kütle / hacim

400g/200cm³

= 2 g/cm³

Kütle – hacim grafiği

Bazen yoğunluğu hesaplamak için kütle hacim grafikleri verilir.

Grafikte X’in kütlesi 40g, hacmi 2cm³ olduğu görülüyor.
Buna göre yoğunluğu 40g/2cm³ = 20 g/cm³ bulunur.

Y’nin kütlesi 60g, hacmi ise 4 cm³
Y’nin yoğunluğu 60g/4 cm³ = 15 g/cm³ bulunur.

Ayırt edici özellik
Yoğunluk (özkütle) maddenin ayırt edici özelliğidir. Ayırt edici özellik sadece o madde ait olan özelliktir.
Örneğin saf suyun yoğunluğu 1 g/cm³’tür. Bu değer saf maddeler içinde sadece suya aittir. Su ister bir bardak, ister bir kova olsun yoğunluğu hep aynı kalır.

Demirin yoğunluğu 7,86 g/cm³’tür. Demir bir sandalye veya demir köprüde yoğunluk yine aynıdır.

Yoğunlukların Karşılaştırılması

Bir cismi suya attığımızda yüzmesi ya da batması yoğunluğuna göre anlaşılır.

Cisim yüzüyorsa yoğunluğu sıvının yoğunluğundan azdır: dx < dsıvı
Cisim askıdaysa yoğunluğu sıvının yoğunluğuna eşittir:  dy = dsıvı
Cisim batmışsa yoğunluğu sıvının yoğunluğundan büyüktür:  dz > dsıvı

Yoğunluk sıralaması: dz > dy = dsıvı > dx

Bir birine karışmayan su zeytinyağı gibi karışımlarda en alttaki sıvının yoğunluğu en fazladır.

En çok yoğun A sıvısı , sonra B, sonra C, en az yoğun olan ise D sıvısıdır.

Maddenin hallerinden yoğunluğu en az olanı gazlardır. En çok yoğunluk ise genellikle katılardır.

Bir varlığın madde olabilmesi için 2 özelliğinin bulunması gerekir;

1. Kütle: Madde miktarı olarak tanımlanır. Kütle teraziyle ölçülür. Maddelerin az ya da çok kütlesi olması gerekir. Örneğin mikropların kütlesi çok çok küçüktür. Bildiğimiz teraziyle kütlesini ölçemeyiz ama az da olsa kütlesi vardır. Bu da mikropların da madde olduğunu gösterir.
2. Hacim: Maddenin kapladığı alandır. Yani maddenin boyutlarının olmasıdır. Çok ya da az. Bir hacmi varsa maddedir. Balonun içindeki hava hacmi sayesinde balonu şişirir. Hacim litre veya metreküp gibi birimlerle belirtilir.

Madde örnekleri (neler maddedir):
Kağıt, hava, tüp gazı, su, yağmur, bulut, kalem, canlılar, hücre, saç, diş, toprak, güneş, gezegenler, otomobil, tablet, yiyecekler vb.

Madde olmayanlara örnekler:
Işık, ses, elektrik, ısı, sıcaklık.

Maddelerin ortak özelliklerinden biri de taneciklerden oluşmasıdır. Gözümüzle göremesek de tüm maddeleri oluşturan tanecikler bulunur. (7. sınıfta bu taneciklere atom diyeceğiz.)

Yukarıda gördüğünüz gibi çatal, cıva sıvısı, altın yüzük ve helyum gazı taneciklerden oluşmaktadır.
Bu tanecikler o kadar küçüktür ki okullarda kullandığımız ışık mikroskobuyla bile görülemezler.

Atomlar o kadar küçüktür ki bir toplu iğne başında 4 trilyon atom bulunabilir.

Maddeyi oluşturan tanecikler arasında boşluklar vardır. Boşluk miktarı maddenin hangi halde olduğunu belirler.
Boşluk yoksa katı, boşluk çok azsa sıvı, boşluk çok fazlaysa gaz haldedir.

Katı:
Katıların tanecikleri düzenlidir. Tanecikler arasında boşluk yok denecek kadar azdır. Katılar sıkıştırılamaz. Belirli bir şekilleri vardır. Kuvvet uygulanmadığı müddetçe katıların şekli sabit kalır. Katı tanecikleri titreşim hareketi yapar.
Sıvı:
Sıvı tanecikleri arasındaki boşluk katılara göre biraz fazla olsa da çok azdır. Bu nedenle sıvılar da sıkıştırılamaz. Sıvıların belirli şekilleri yoktur. Bulundukları kabın şeklini alırlar. Sıvıların sabit hacimleri vardır. Sıvı tanecikleri titreşim, öteleme ve dönme hareketi yapar.
öteleme ve dönme hareketi sıvıların akışkan olmasını sağlar.
Gaz:
Gaz tanecikleri arasındaki boşluk çok fazladır. Bu nedenle gazalar sıkıştırılabilir. Gazlar bulundukları kabın şeklini (eğer kapalı bir kapsa) alır. Gazların belirli bir şekli ve sabit hacmi yoktur.
Gaz tanecikleri de sıvılar gibi titreşim, öteleme ve dönme hareketi yapar.

Katı sıvı ve gazlarla ilgili ayrıntılı bilgi için TIKLAYIN >>
Titreşim, öteleme, ve dönme hareketi ayrıntıları için TIKLAYIN >>

Maddenin hal değişimi

Bir maddenin sıcaklığını değiştirirsek erimesini, donmasını veya buharlaşmasını sağlayabiliriz. Maddelerin üç tane fiziksel hali vardır. Bunlar yukarıda da anlatıldığı gibi katı, sıvı ve gaz halleridir.
Katının ısı alarak sıvıya geçmesine Erime
Sıvının ısı alarak gaz hale geçmesine Buharlaşma
Katının ısı alarak gaz hale geçmesine Süblimleşme
Gazın ısı vererek sıvı hale geçmesine Yoğuşma
Sıvının ısı vererek katı hale geçmesine Donma
Gazın ısı vererek katı hale geçmesine Kırağılaşma denir.
Maddenin hal değişimiyle ilgili ayrıntılı bilgi için TIKLAYIN >>

Buradan Yola Çıkarak;
– Madde ısı alırsa: Sıcaklığı artar, hareketliliği artar, taneciklerinin düzensizliği artar, tanecikleri birbirlerinden uzaklaşır.
– Madde ısı verirse: Sıcaklığı azalır, hareketi azalır, taneciklerinin düzenliliği artar, tanecikleri birbirlerine yaklaşır.

Katıların atomları düzenlidir ve aralarında boşluk yoktur. (Yok denecek kadar azdır)
Sıvıların atomları katılara göre daha az düzenlidir. Sıvı atomları arasında boşluk çok azdır.
Gazların tanecikleri düzensizdir ve aralarındaki boşluk çok fazladır.

Maddeleri oluşturan atomlar iki çeşit hareket yaparlar. Bunlar titreşim hareketi ve öteleme hareketidir.

Titreşim Hareketi
Katı, sıvı ve gaz atomların hepsi titreşim hareketi yaparlar. Bu hareket fark edilemeyecek kadar az bir hareketti.

Öteleme(dağılma) Hareketi
Odanın içinde parfüm sıktığımızda kokusu zamanla tüm odaya yayılır. Yere dökülen sıvı da bir miktar çevreye dağılır. Yani sıvı ve gazların atomları çevreye yayılmakta, öteleme yapmaktadır. Öteleme hareketinin nedeni atomların arasındaki boşluklardır. Sıvılarda boşluk az olduğu için öteleme de azdır. Gazlarda öteleme hareketi çok fazladır.

Dönme Hareketi:
Sıvılar ve gazlar dönme hareketi de yaparlar. Dönme hareketi öteleme hareketine benzer şekilde sıvı ve gazların yayılmasını sağlar. Katı atomları dönme hareketi yapamaz.

Özetle,

KATILAR: Sadece titreşim hareketi yapar.
SIVILAR: Titreşim, öteleme ve dönme yapar.
GAZLAR: Titreşim, öteleme ve dönme yapar.

Aşağıdaki animasyonda katı, sıvı ve gazların titreşim hareketlerini görebilirsiniz. Farenin okunu fotoğrafın istediğiniz bölümüne getirerek taneciklerin nasıl hareket ettiğini izleyebilirsiniz.

Görüldüğü gibi katı olan kar kütlelerinin atomları sadece titreşmektedir. Sıvı ve gazların atomları ise çevreye dağılmakta yani öteleme hareketi yapmaktadır.

Animasyon kaynağı: media.pearson.com.au sitesidir.

Isınan bir katı önce sıvı, sonra da gaz haline geçer.
Gazlar yeterince soğutulursa sırasıyla sıvı ve katı haline geçer.

Maddenin Fiziksel Halleri

KATI
Tanecikleri(atomları) düzenlidir.
Tanecikler arasında boşluk yoktur.
Tanecikleri hareketsizdir.
Atomları titreşim hareketi yapar.
Katı maddeler sıkıştırılamaz.
Belirli bir şekilleri vardır.

SIVI
Tanecikleri biraz düzenlidir.
Tanecikleri arasındaki boşluk yok denecek kadar azdır.
Tanecikleri çok az hareket eder.
Tanecikleri öteleme ve titreşim hareketi yapar.
Sıvı maddeler sıkıştırılamaz. (Çok az sıkıştırılabildikleri için yok sayılır)
İçinde bulunduğu kabın doldurduğu bölümünün şeklini alır. Belirli bir şekilleri yoktur.

GAZ
Tanecikleri düzensizdir.
Tanecikleri arasındaki boşluk çoktur.
Tanecikleri çok hızlı hareket eder.
Tanecikleri öteleme ve titreşim hareketi yapar.
Gaz maddeler sıkıştırılabilir.
Bulunduğu kabın şeklini alır. Belirli bir şekilleri yoktur.

Katı, sıvı ve gazların sıkışma özelliğini incelemek için şırınga deneyi yapılabilir.
Üç şırınganın içi sırasıyla katı, sıvı ve gaz maddelerle doldurulur. Şırıngaların ucunu parmakla kapatılarak sıkıştırmaya başlanır. Sonuçta sıkışan tek madde gazlar olacaktır.

Gazların sıkıştırılabilmesine örnek olarak mutfak tüpü, otomobil lastiği gibi örnekler verilebilir.
Gazların sıkıştırılabilmesinin nedeni tanecikleri arasında çok boşluk bulunmasıdır. Katı ve sıvılarda boşluk çok az olduğu için bu maddeler sıkışamazlar.
Çakmak gazı yüksek basınçla sıkıştırılarak sıvı hale getirilir.

Havası kaçmış bir balonun sıcak bir alanda biraz şişmesi ise gazların genleşmesine örnektir.

Sünger bir katı madde olmasına rağmen elimize aldığımızda sıkıştırabiliriz. Süngerin sıkışmasının nedeni içinde hava gözenekleri bulunmasıdır.