6. sınıf solunum - boşaltım testi

1 file(s) 0.00 KB

Download

1.A – 2.C – 3.B – 4.D – 5.D – 6.C – 7.B – 8.A – 9.B – 10.A – 11.D – 12.A – 13.B – 14.D – 15.C – 16.D – 17.C – 18.A – 19.D – 20.C

Hücrelerimizin yaşamak için ihtiyaç duyduğu maddeler kan yoluyla taşınır. Bu maddeler hücrede kullanılır ve bazı maddeler atık olarak birikir. Biriken maddelerin hücreden atılması gerekir. Bu işlemi boşaltım sistemi yapar.

Yukarıdaki çizimde kılcal damardan gelen besinler hücreye geçiyor ve hücrede oluşan atıklar toplardamara gönderiliyor. Toplardamardaki atıklar çeşitli yöntemlerle vücut dışına atılırlar.

Hücrede atık maddelerin oluşmasını bir odunun yanmasına benzetebiliriz. Odunlar enerji vererek yanarlar ve geriye kül bırakırlar. Hücredeki olaylar da buna benzemektedir. Besinler çeşitli görevlerde kullanılır ve geriye atık maddeleri kalır.

Boşaltım Sisteminin Görevleri

• Kandaki madde dengesini sağlar. (böbreklerde)
• Besinlerin posa olmuş atıklarını dışarı atar.
• Vücuttaki tuz ve su seviyesini düzenler.
• Terleme yoluyla vücut ısısını ayarlamaya yardım eder.
• Kanın asit baz dengesini sağlamak

Bazı atıklar solunumla, bazıları terlemeyle, bazıları dışkılamayla, bazıları ise idrarla dışarı atılırlar.

Boşaltım Sistemi Organları
1- Böbrekler
Hücrelerde oluşan artık maddeler kana geçerler. Kirlenmiş olan bu kan eğer temizlenmezse zamanla gerçek görevini yapamaz hale gelir. Canlılığın devam etmesi için kandaki artık maddelerin temizlenmesi gerekmektedir. Böbreklerin görevi kirlenmiş olan kanı süzerek temizlemektir. Süzülme işleminden sonra oluşan atıklar çeşitli işlemlerden sonra idrar olarak dışarı atılır.

Yukarıdaki resimde böbreğin yapısı gösterilmektedir.
Böbrekler iki tanedir, bel omurlarının iki yanında bulunur. Şekil olarak fasulyeye benzeyen böbrekler yaklaşık 10cm uzunluğundadır.
Böbrek Atardamarı: Böbreğe kirli kanı getirir. ( Oksijeni ve  artık maddesi fazla olan kanı taşır. )
Böbrek Toplardamarı: Süzülen kanı vücuda dağıtır. ( Karbondioksiti fazla, artık maddesi az olan kanı taşır)
Nefron: Kanı süzmekle görevli olan böbrek bölümüdür. Her böbrekte yaklaşık 1 milyon tanedir.
Böbrekte kanın süzülmesi şu aşamalardan geçerek gerçekleşir:

• Kan böbrek atardamarı yardımıyla böbreğe ulaşır ve süzme birimi olan nefronlarda süzülür.
• Yararlı maddeler emilerek tekrar kana verilir.
• Süzülerek temizlenen kan böbrek toplardamarıyla böbreklerden çıkar.
• Süzülme sonrasında kalan su, üre ve tuz idrar denilen sıvıyı oluşturur.
• Oluşan idrar üreterle(idrar borusu) idrar kesesine taşınır.
• İdrar üretradan dışarı atılır.

2 – Deri

Derinin boşaltımdaki görevi terlemeyi sağlamaktır. Terin içinde su, tuz ve bazı atık maddeler bulunur. İnsan vücudunda yüz, ayak ve ellerde yoğunluklu olmak üzere 2 – 5 milyon arası ter bezi bulunur.

Hastalandığımızda veya hareket edip vücudumuz ısındığında çabucak terleriz. Bunun nedeni terin buharlaşırken vücudun soğumasını sağlamaktır.

3 – Akciğerler
Akciğerler biri sağda diğer solda olmak üzere iki tanedir ve göğüs kafesi içinde bulunurlar.
Akciğerlerin boşaltım sistemindeki görevi kanda bulunan karbondioksit ve suyu solunumla dışarı vermektir.

? Nefesimizde su buharı bulunduğunu kanıtlamak için şunu deneyebiliriz: Pencerenin camına oldukça yakından nefesimizi üflersek camda bir buğulanma oluşur. Bu buğu hepimizin bildiği su buharıdır.

4 – Karaciğer
Vücudun sağ tarafında, diyafram kasının altında bulunan karaciğerin ağırlığı yaklaşık 2Kg’dır.  Koyu kırmızı renkte olduğu için bu ismi almıştır. Karaciğerin boşaltım sistemindeki görevi  proteinlerin sindirimi sonrasında oluşan Amonyak gibi zehirli maddeleri Üreye çevirerek vücudun zarar görmesini engellemektir.

5- Kalın Bağırsak
Kalın bağırsak sindirim sonrası kalıntıların dışkı şeklinde atılmasını sağlar. Dışkının içeriği besin atıkları, su ve safra sıvısıdır.

Boşaltım Maddeleri Nelerdir?

• Suyun fazlası, tuz, üre, ürik asit,karbondioksit, safra, besin posaları, keratin, bazı hormonlar, ter başlıca atık maddelerdir.

Boşaltım Sistemi Hastalıkları

• Böbrek yetmezliği, böbrek iltihabı, böbrek taşı, albümin hastalığı, sistit gibi hastalıklardır. Ayrıntı >>

Boşaltım Sisteminin Sağlığı

1. Böbrek Yetmezliği
Böbreklerin herhangi bir nedenle görevini yeteri kadar yapamamasıdır. Diyaliz tedavisi gerekebilir.

2. Nefrit – Böbrek İltihabı
Böbreklerin iltihaplanmasıdır. İltihap böbreğe zarar vererek çalışmasını engeller. Erken tedavi olunmazsa böbrek işlevleri azalır. Genellikle mikroplar neden olsa da mikrobik olmayan türleri de vardır.
Nefrit hastalığının çeşitli türleri vardır. Dolayısıyla belirtileri de farklıdır. İdrarın kanlı olması, el ve ayak bileklerinde şişme, Bağ ağrısı, kusma gibi belirtileri olabilir. Bazı nefrit türleri ise ancak kan testlerinde ortaya çıkar. Dışarı belirti vermez.
Nefrit hastalığının tedavisinde, ilaç tedavisi, dinlenme ve nefrit türüne göre perhiz uygulanır.

3. Sistit – İdrar Kesesi İltihabı
Mesane ve idrar yollarının iltihaplanmasıdır. Tedavi olunmazsa böbreklerde kalıcı hasara neden olabilir.
Belirtileri: İdrar yaparken yanma, sık idrar yapma, vücut sıcaklığının artması (ateş), İdrarın kötü kokması.
Beden temizliğine önem vermek, bol su içmek ve idrarı tutmamak sistit ihtimalini azaltır.
Sistitin tedavisinde antibiyotikler kullanılır.

4. Üremi
İdrarın atılamaması ve kanda atık madde birikmesidir. Kana idrar karışması olarak bilinir. Böbrekler yüzde 90 oranında çalışmaz olduklarında üremi oluşmaya başlar. Hastada bulantı, kusma, kaşıntı, kramp gibi belirtiler görülür. Acilen tedavi edilmezse ölüme neden olabilir.

5. Albümin Hastalığı
Albümin kanda bulunan bir proteindir. Böbrekler görevini tam yapamazsa kandaki albümin idrara karışarak dışarı atılır. Bu da kandaki albümin miktarının azalmasına ve damarlardaki suyun dokulara geçmesine neden olur. Bu daödem olarak adlandırılır.

6. Böbrek Taşı

İdrarın içindeki minerallerin zamanla çökerek birleşmesidir. Oluşan sert madde taş olarak adlandırılır. Böbrek çevresinde şiddetli ağrı ve idrarda kan görülebilir.
Böbrek taşlarının çok küçük olanları idrarla beraber dışarı atılır. Büyük taşların ses dalgası veya lazerle kırılması gerekir.

7. Mesane Kanseri:
 İdrar kesesinde kanser oluşmasıdır. Erken teşhis sonrasında uygun yöntemlerle tedavi edilebilir.

.
1.

Yandaki resim gösterilen bir öğrenciye 1, 2 ve 3 numaralı organların isimleri soruluyor. Öğrenci biraz düşündükten sonra aşağıdaki cevapları veriyor:
1. Böbrek
2. Üretra
3. İdrar kanalı yani üreter

Şekilde gösterilene göre yukarıdaki cevapları veren bu öğrenci için hangisini söylemek en doğru olur?
a) Bu öğrenci böbreklerin yerini bilmemektedir.
b) Sadece 3 numaralı organı yanlış bilmiştir.
c) 2 ve 3 numaralı organların yerlerini karıştırmıştır.
d) Öğrenci tüm organları doğru olarak bilmektedir.

2. İdrarın oluşumuyla alakalı verilenlerden hangisi yanlıştır?
a) İdrar sindirim sonucunda oluşan sıvı atıkların ince bağırsakta süzülmesiyle oluşur.
b) İdrar üreme organlarının bulunduğu bölgeden dışarı atılır.
c) İdrar kesesi idrarı bir süre depo eden organdır.
d) İdrarın içinde atık maddeler vardır.

3. Öğretmeni Fatih’e boşaltım sisteminin sağlığını korumak için çeşitli afişler hazırlayıp sınıf panosuna asmasını istiyor. Fatih aşağıdaki afişleri hazırlıyor. Bunlardan biri yanlış hazırlanmış. Yanlış afiş aşağıdakilerden hangisidir?

4. Aşağıdakilerden hangisi boşaltım sistemine ait bir organ değildir?

5. Neslihan, hazırladığı ödevde boşaltım sistemi organlarının görevlerini aşağıdaki gibi açıklıyor. Neslihan’ın belirttiği organ ve görevlerinden hangisi yanlış eşleştirilmiştir?
a) Kalın bağırsak –> Fazla su ve tuzu dışarı atar
b) Karaciğer –>  Karbondioksit ve suyu dışarı atar
c) Böbrek  –>  Kanı süzer
d) Karaciğer –>  Proteinlerin sindirilmesiyle oluşan zehirli maddeyi üreye dönüştürür.

6. Hangisi boşaltım sistemi hastalığıdır?

a) Reflü
b) Kızamık
c) Üremi
d) Gastrit

7.

Yukarıda böbreklerin bir bölümü olan nefron görülmektedir. Bu bölümün görevi nedir?
a) Böbreği besleyen kan damarlarını taşır.
b) Süzme işlemini yapar.
c) İdrarı bir süre depolar.
d) İdrarı idrar kesesine taşır.

8. Aşağıdakilerden hangisi tüm boşaltım sistemi organları tarafından dışarı atılan bir atık maddedir?

a) Üre
b) Karbondioksit
c) Su
d) tuz

9.

Yukarıda böbreğin bölümleri verilmiştir. Hangi seçenekte belirtilen bölümün görevi yanlış yazılmıştır?

a) I -idrarı dışarı atar
b) II –  İdrarı depolar
c) idrarı idrar kesesine taşır.
d) Süzülen kanı vücuda p0mpalar.