Elektriksel Direnç

Maddenin elektrik akımının iletilmesine gösterdikleri zorluğa direnç denir. İletken maddelerin direnci az, yalıtkan maddelerin direnci fazladır. Tüm maddelerin az ya da çok bir direnci vardır.

elektriksel direnç
Direnci az devrede elektrik kolayca iletildiği için lamba parlaklığı fazladır. Direncin çok olduğu devrede elektrik az iletilir. Bu da lambanın sönük yanmasına neden olur.

Dirençlerin kullanım amaçları

  • Elektrik akımının miktarını ayarlamak
  • Isı elde etmek
  • Işık elde etmek
  • Bazı devre elemanlarının yüksek elektrik akımından etkilenmesini önlemek.

Dirençlerin kullanıldığı yerler

  • Elektronik aletlerin hepsinde çeşitli amaçlarla,
  • Çevirmeli ses açıp kısma düğmelerinde,
  • Akkor ampullerde flaman olarak,
  • Elektrikli ısıtıcılarda ısı kaynağı olarak,
  • Güç kaynaklarında sigorta görevi yaparak
  • Işık şiddetini ayarlayan dimmerlerde vb.

direnç devre
Yukarıda fotoğrafta bir elektrik devresinde direncin kullanımını görebiliriz.

Direncin Devrede gösterimi
direnç sembol
Bir elektrik devresinde direnç yukarıdaki gibi gösterilir.

direnç elektrik devresi

Direncin sembolü
Direnç kısaca R harfiyle gösterilir.

Direncin Birimi
Direncin birimi ohm‘dur. Ω (omega ) işaretiyle gösterilir

Reosta (değişken direnç)
Bazı durumlarda direnci istediğimiz gibi değiştirmemiz gerekir. Örneğin müziğin sesini ayarlamak için kullandığımız düğmelerde direnci değiştiren bir yapı bulunur. Direnci artırdığımızda elektrik akımın azalır ve ses kısılır.

Ayarlanabilen bu dirençlere reosta veya değişken direnç adı verilir.

reosta

Direncin Bağlı Olduğu Faktörler

Elektriksel direnç üç faktöre bağlıdır. 1. İletkenin cinsi. 2. İletkenin boyu 3. iletkenin kesit alanı

1. İletkenin Cinsi

Her maddenin farklı direnç değeri vardır. İletken olarak kullandığımız metallerin direnç değerleri de birbirinden farklıdır. Sık kullanılan bazı metallerin dirençlerini büyükten küçüğe sıralayalım.

Alüminyum > Demir > Altın > Bakır > Gümüş

Bu sıralamaya göre direnci en az olan gümüş içlerinden en iyi iletken olandır.

demir ve bakırın direnci
Demirin direnci bakırdan daha fazla olduğu için demir iletken bulunan devrede lamba parlaklığı azdır

2. İletkenin Boyu

İletken bir telin boyu arttıkça direnci artar.

direnç ve iletkenin boyu
Devreyi incelediğimizde ikinci devredeki bakır telin uzunluğu daha fazladır. Bu direncinin de fazla olmasına neden olur. Bu nedenle lamba diğerine göre daha sönük yanar.

3. İletkenin Kesit Alanı (kalınlığı)

İletkenin kesit alanının artması yani kalınlaşması direncinin azalması anlamına gelir.

direnç kesit alanı

İlk devrede demir iletkenin kesit alanı daha fazladır. Bu sayede direnci daha az olur. Lamba daha parlak yanar.

Direncin Ölçülmesi

Bir devre elemanının direnci ohm-metre ya da direnç ölçer isimli aletle bulunur. Direnç ölçer pille çalışır. İki ucu vardır. Bu uçlar direncin iki ucuna bağlanır ve ekranda direnç değeri okunur.

direnç ölçer

Ampulün Direnci
filaman
Akkor filamanlı ampullerin çalışması iletkenlerin direncine bağlıdır. Bu ampullerdeki filaman bölümüm direnci çok fazladır. Elektrik direnci fazla olan bu bölümden geçerken ısınmaya neden olur. Isınan filaman akkorlaşır ve parlar. Bu da çevreye ışık verir.

Alakalı Konular

Yorum



Switch to mobile version